Alimlərin yeni araşdırması Yer kürəsində həyatın mənşəyi ilə bağlı mövcud təsəvvürləri yenidən gündəmə gətirib. Tədqiqatçılar bakteriyalar və arxeyaların tam funksional, sərbəst yaşayan hüceyrələrə çevrilmək üçün bir-birindən fərqli təkamül yolları keçdiyini müəyyən ediblər.
Bu barədə “Popular Mechanics” yazıb.
Araşdırmaya görə, bütün canlılar eyni genetik kodu paylaşsa da, bakteriya və arxeyalar həyati əhəmiyyətli kimyəvi reaksiyaları həyata keçirmək üçün fərqli mexanizmlər inkişaf etdiriblər. Bu isə həyatın sərbəst yaşayan hüceyrə formasına keçidinin iki müstəqil istiqamətdə baş vermiş ola biləcəyini göstərir.
Tədqiqatın baş müəllifi, bioloq Uilyam Martin hesab edir ki, əldə olunan məlumatlar “genetik kodun tək mənşəyi, lakin həyatın iki mənşəyi” ehtimalını ortaya qoyur.
İlk həyatın “mühərriki” metallar ola bilər
Alimlər amin turşuları, vitaminlər və RNT əsaslarının sintezi ilə bağlı 420 əsas kimyəvi reaksiyanı təhlil ediblər. Nəticələr göstərib ki, Son Universal Ortaq Əcdadın (LUCA) bu reaksiyaların yalnız bir hissəsində fermentlərdən istifadə etdiyi ehtimal olunur.
Digər reaksiyalarda isə okeanların hidrotermal dəlikləri ətrafında bol olan təbii metallar mühüm rol oynaya bilərdi.
Tədqiqatın həmmüəllifi, qeyri-üzvi kimyaçı Harun Tuysuzun sözlərinə görə, hidrotermal dəliklərdən çıxan təbii metallar bəzi metabolik proseslərdə çoxsaylı fermentləri əvəz edə bilər.
Alimlər həmçinin fosfit və palladium arasındakı reaksiyaların ilkin mərhələdə ATP və bəzi bioloji fermentlərin funksiyasını əvəz edərək ilk metabolik zəncirlərin fəaliyyətə başlamasına kömək etmiş ola biləcəyini ehtimal edirlər.
Həyatın inkişafında üç əsas mərhələ
Tədqiqat müəllifləri erkən həyatın inkişafını üç mərhələyə ayırırlar:
Metal mərhələsi – maddələr mübadiləsi əsasən təbii qeyri-üzvi katalizatorlardan asılı idi.
Hibrid mərhələ – ilk fermentlər yaranaraq metalların fəaliyyəti ilə birlikdə işləməyə başladı.
Divergent mərhələ – bakteriya və arxeyaların əcdadları ayrılaraq müstəqil təkamül yollarına keçdilər.
Tədqiqatçıların fikrincə, ən diqqətçəkən məqam bakteriya və arxeyaların eyni kimyəvi reaksiyaları həyata keçirmək üçün tamamilə fərqli fermentlərdən istifadə etməsidir.
Bu nəticələr təbiətin eyni biokimyəvi problemləri həll etməyin yollarını iki dəfə və müstəqil şəkildə “kəşf etmiş” ola biləcəyini göstərir.
