Mətbəxdəki gizli təhlükələrin qarşısını almaq və qida israfını minimuma endirmək bəşəriyyətin öz əlindədir. Qablaşdırmaların üzərindəki iki kritik tarix etiketinin həyati fərqini bilmək həm sağlığınızı qoruyur, həm də zibil qutusuna gedən pulların qarşısını alır.
Milli.Az xəbər verir ki, qida alış-verişi edərkən ambalajların üzərində tez-tez rast gəldiyimiz “son istifadə tarixi” və “tövsiyə edilən istehlak tarixi” ifadələri çox vaxt bir-birinin yerinə işlədilərək böyük bir yanlışlığa yol açır. Bu iki etiket arasındakı fərqi düzgün anlamaq həm qida təhlükəsizliyimizi təmin etmək, həm də qlobal bir problem olan qida israfını azaltmaq baxımından son dərəcə vacibdir.
Məhsulların çox uzun müddət saxlanması və ya yanlış temperaturda anbarlaşdırılması ciddi bakteriya formalaşmasına və qida zəhərlənmələrinə yol açaraq real təhlükələr yaradır. Bəzi məhsullar zamanla sağlamlıq riski yaradacaq şəkildə xarab olduğu üçün bu etiketlər arasındakı fərq həyati əhəmiyyət daşıyır: Son istifadə tarixi birbaşa qida təhlükəsizliyi ilə, tövsiyə edilən istehlak tarixi isə qidanın keyfiyyəti ilə bağlıdır.
Son istifadə tarixi (SİT) nədir?
Bu etiket tamamilə təhlükəsizlik ilə əlaqəlidir və istehlakçıların riayət etməli olduğu ən kritik tarixdir. Qida təhlükəsizliyi qurumları bu barədə çox ciddi xəbərdarlıq edir:
“Son istifadə tarixindən sonra, xarici görünüşü və qoxusu yaxşı olsa belə, qidaları əsla yeməyin, çünki bu, sizi ağır xəstə edə bilər.”
Son istifadə tarixi etiketində gün və ay olaraq dəqiq vaxt göstərilir. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, qida (bişirilmədiyi və ya dondurulmadığı müddətcə) qeyd olunan son istifadə tarixinin son günü gecə yarısına qədər istehlak edilə bilər, lakin bu müddət bitdikdən sonra qətiyyən istifadə olunmamalıdır. Bu etiket ət məhsulları, süd məhsulları və ya hazır salatlar kimi mikrobioloji baxımdan tez xarab olan qidaların üzərində olur.
Düzgün saxlama şəraiti tarixin təminatıdır
Bir məhsulun son istifadə tarixinə qədər təhlükəsiz qala bilməsi tamamilə qablaşdırma üzərindəki saxlama təlimatlarına əməl edilməsindən asılıdır. Qida təhlükəsizliyi mütəxəssisləri bu sahədə növbəti vacib məsləhətləri paylaşır:
Bişirmək zaman qazandırır: Qidanı son istifadə tarixindən əvvəl bişirmək onun tərkibindəki bütün patogenləri (bakteriyaları) məhv edir və sizə onu istehlak etmək üçün bir az da əlavə vaxt qazandırır.
Bişirdiyiniz yeməkləri ən geci 48 saat ərzində yeməli və ya daha sonra istifadə etmək üçün dondurmalısınız.
Yeməkləri dondurucuya qoyarkən paketin üzərinə içində nə olduğunu və dondurulduğu tarixi mütləq qeyd edin.
Son istifadə tarixi keçdikdən sonra qidanı kesinlikle yeməyin, bişirməyin və ya dondurmayın.
Tövsiyə edilən istehlak tarixi (TİET) nədir?
Tövsiyə edilən istehlak tarixi təhlükəsizlikdən ziyadə qidanın keyfiyyəti (dadı, qoxusu, konsistensiyası) ilə bağlıdır. Bu etiketləmə əsasən dondurulmuş qidalarda, qurudulmuş ərzaqlarda, konservləşdirilmiş yeməklərdə, dənli bitkilərdə və bəzi pendir növlərində tapılır.
Bir məhsulun tövsiyə edilən istehlak tarixi keçdikdə, o məhsul dərhal “sağlamlığa zərərli” və ya “yeyilməz” hala gəlmir. Qida hələ də təhlükəsiz şəkildə istifadə oluna bilər; sadəcə istehsalçının vəd etdiyi ən yaxşı xüsusiyyətlərini – yəni ideal dadını, ətrini və ya təravətini itirmiş ola bilər.
Lakin unutmamaq lazımdır ki, tövsiyə edilən istehlak tarixinin istehlakçıya verdiyi bu rahatlıq və çeviklik, yalnız qida ambalajın üzərindəki təlimatlara uyğun olaraq düzgün şəraitdə saxlanıldığı təqdirdə qüvvədə qalır.
