Münasibətlərdə, xüsusən də ailə daxilində sərhədlər qeyri-müəyyənləşdikdə, bu, boğucu bir vəziyyət yarada bilər. Psixologiyada fərdiliyin silindiyi və insanların bir-birinin emosional uzantısına çevrildiyi bu vəziyyət “iç-içə keçmişlik” (enmeshment) adlanır.
Bu toksik dinamikanın detalları və ondan xilas olma yollarını təqdim edirik:
İç-içə keçmişlik nədir?
İngilis dilində “enmeshment” olaraq bilinən bu anlayış, münasibətlərdə şəxsi sərhədlərin itməsini ifadə edir. Bu vəziyyətdə tərəflər bir-birinin duyğularını, qərarlarını və məsuliyyətlərini həddindən artıq mənimsəyirlər. İnsan artıq “mən nə hiss edirəm?” və “o nə hiss edir?” suallarını fərqləndirə bilmir.
Səbəbləri: Sərhədlərin öyrədilmədiyi ailə mühiti, valideynlərin öz emosional ehtiyaclarını uşağın üzərinə yükləməsi, itirmə qorxusu, tərk edilmə qayğısı və uşaqlıq travmaları.
Nümunə: Yetkin bir insanın başqa şəhərə köçmək və ya işini dəyişmək istəməsinə baxmayaraq, “anam üzülər” deyə bu qərarı daim təxirə salması və öz ehtiyaclarını anasının duyğularına qurban verməsi.
Bu vəziyyətdə yaşamaq insan psixologiyasında ciddi fəsadlar yaradır:
Daimi qayğı: Başqalarının duyğularını idarə etməyə çalışmaq zehni heç vaxt rahat buraxmır.
Kimlik qarışıqlığı: “Mən həqiqətən nə istəyirəm?” sualına cavab tapmaq çətinləşir; fərdin mənlik hissi qarşı tərəfin kimliyi ilə birləşir.
Günahkarlıq hissi: İnsan özü üçün nəsə etdikdə özünü pis və xəyanətkar kimi hiss edir.
Tükənmə: Daimi emosional “vermə” aktı ruhu yorur və tükənmə sindromuna yol açır.
Bu vəziyyətdən qurtulmaq üçün strategiyalar
Münasibətdə “başqasının bir hissəsi” kimi hiss etməkdən xilas olmaq mümkündür:
Mənlik duyğusunu fərqləndirmək: Hər gün özünüzə “Hazırda mən nə istəyirəm?” və “Bu gün mənim ehtiyaclarım nələrdir?” suallarını verin.
Kiçik sərhədlər qoymaq: Sərhəd çəkmək qarşı tərəfə nəyi edib-etməməli olduğunu xatırladan bir bələdçidir. Az-az başlayaraq “yox” deməyi məşq edin.
Günahkarlıq hissinə rəğmən davam etmək: Siz sərhəd qoyduqda qarşı tərəf köhnə sistemin bərpasını tələb edə bilər və bu sizdə günahkarlıq yarada bilər. Bu reaksiyanın normal olduğunu qəbul edin və geri addım atmayın.
Ehtiyacları görünən etmək: Maraq dairələrinizi, hədəflərinizi və istəklərinizi qarşı tərəfə dürüst şəkildə ifadə edin.
Əgər bu strategiyalar kömək etmirsə və problem köklü ailə travmalarına dayanırsa, mütəxəssis (psixoloq) dəstəyi almaq həyati əhəmiyyət kəsb edir.
