Kafe, hava limanı, otel və digər ictimai məkanlarda pulsuz Wi-Fi-dan istifadə etmək artıq gündəlik həyatımızın adi hissəsinə çevrilib. Bəs rahatlıq üçün qoşulduğumuz bu şəbəkələr şəxsi məlumatlarımızı, sosial media hesablarımızı və hətta bank məlumatlarımızı nə dərəcədə riskə atır? İctimai Wi-Fi-dan istifadə zamanı hansı təhlükələrlə üzləşə bilərik və məlumatlarımızı qorumaq üçün hansı qaydalara əməl etməliyik?
Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyası” İctimai Birliyinin eksperti, Xəzər Universitetinin İT departament rəhbəri Fərid Musayev mövzu ilə bağlı açıqlama verib:
“Müasir dövrün ən böyük cazibəsi olan ictimai Wi-Fi şəbəkələri, istifadəçilər üçün həm rahatlıq, həm də ciddi kibertəhlükəsizlik riskləri yaradır. Hər pulsuz internet, əslində sizin məlumatlarınızla ödənilir.
Günümüzün sürətli dünyasında internet hər yerdədir. Bir kafedə işləmək, hava limanında gözləmək və ya parkda istirahət etmək istəyərkən qarşınıza çıxan “Free Wi-Fi” (Pulsuz Wi-Fi) təklifi bir hədiyyə kimi görünə bilər. Lakin bu rəqəmsal rahatlıq, bəzən şəxsi həyatınızın, maliyyə vəsaitlərinizin və kimliyinizin oğurlanmasına yol açan bir tələyə çevrilir.
Görünməz Hakerlər: Sizi necə izləyirlər?
İctimai şəbəkələr hakerlər üçün “açıq qapı” rolunu oynayır. Bu şəbəkələrin əksəriyyəti şifrələnmədiyi üçün göndərilən məlumatlar havada asanlıqla tutula bilər.
Ən geniş yayılmış hücum metodlarından biri “Man-in-the-Middle” yəni “Aradakı adam” hücumudur. Bu ssenaridə haker sizin cihazınızla internet arasındakı rabitəni gizlicə ələ keçirir. Siz sayta daxil olduğunuzu və məlumatları təhlükəsiz şəkildə göndərdiyinizi düşünürsünüz, lakin əslində bütün parollarınız, şəxsi mesajlarınız və hətta bank məlumatlarınız hakerin ekranından keçir.
Digər bir təhlükəli üsul isə “Evil Twin” yəni “Şər Əkiz” şəbəkələridir. Hakerlər məşhur bir kafenin və ya otelin adını daşıyan saxta bir Wi-Fi nöqtəsi yaradırlar. Siz bu şəbəkəyə qoşulduğunuz an, artıq tamamilə hakerin nəzarət etdiyi bir mühitə daxil olursunuz.
Nəticələr ağır ola bilər. Bu hücumların nəticələri sadəcə bir sosial media hesabının oğurlanması ilə məhdudlaşmır. Şəxsi elektron poçtların ələ keçirilməsi, korporativ sənədlərin sızması və ən pisi, bank kartı məlumatlarının kradinallaşdırılması kimi ağır maliyyə və reputasiya itkiləri ilə nəticələnə bilər. “Qızıl Qaydalar” toplusuna nəzər salaq.
İctimai yerlərdə internetdən istifadə edərkən aşağıdakı ehtiyat tədbirlərinin görülməsini mütləq tövsiyə edirlər:
VPN istifadəsi mütləqdir. Virtual Şəxsi Şəbəkə (VPN) bütün trafikinizi şifrələyir. Haker məlumatlarınızı tutsa belə, onları oxunmaz vəziyyətdə görəcək.
Həssas əməliyyatlardan qaçın: İctimai Wi-Fi üzərindən heç vaxt bank əməliyyatları etməyin, onlayn alış-veriş etməyin və ya kritik iş sənədlərinizi açmayın. Bu işlər üçün yalnız öz mobil internetinizdən (4G/5G) istifadə edin.
HTTPS-ə diqqət edin: Saytlara daxil olarkən ünvan çubuğunda kilid işarəsinin və https:// protokolunun olduğundan əmin olun.
Avtomatik qoşulmanı söndürün: Cihazlarınızın tanınmış şəbəkələrə icazəsiz qoşulma funksiyasını deaktiv edin.
İki faktorlu təsdiqləmə (2FA): Hesablarınızda 2FA-nı aktiv etmək, parolanız ələ keçirilsə belə, əlavə bir qorunma təbəqəsi yaradır.
Nəticə olaraq rəqəmsal dünyada “pulsuz” olan hər şeyin bir bədəli ola bilər. İnternet rahatlığına qurban verərək şəxsi məlumatlarınızı riskə atmayın. Unutmayın, təhlükəsizlik ehtiyatlılıqdan başlayır”.
