Azərbaycanda əmək bazarı böyük dəyişikliklərə hazırlaşır. Süni intellektin inkişafı, rəqəmsallaşma və yeni texnologiyaların sürətlə yayılması bəzi peşələrin tarixə çevrilməsinə, tamamilə yeni ixtisasların yaranmasına səbəb olacaq.
Lent.az-ın əməkdaşının hazırladığı bu materialda bu dəyişikliklərin təsirindən söz açılır.
Belə ki, dəyişikliklər təkcə dünyanın inkişaf etmiş ölkələrini deyil, Azərbaycanı da əhatə edir. Yaxın illərdə iş həyatında qalib gələnlər yeniliyə uyğunlaşanlar olacaq.
Bir vaxtlar ən nüfuzlu və gəlirli hesab olunan bəzi peşələr bu gün əvvəlki əhəmiyyətini itirməyə başlayıb. Texnologiyanın sürətli inkişafı iş dünyasını yenidən formalaşdırır. Süni intellekt, avtomatlaşdırılmış sistemlər və rəqəmsal həllər milyonlarla insanın çalışma prinsiplərini dəyişir. Ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycan da bu prosesdən kənarda qalmayacaq.
Əmək bazarında baş verən dəyişikliklər bir tərəfdən narahatlıq yaratsa da, digər tərəfdən yeni imkanların qapısını açır. Əsas sual isə budur: hansı peşələr yox olacaq və gələcəyin ən çox tələb olunan sahələri hansılar olacaq?
Risk altında olan peşələr
Ən böyük təhlükə təkrarlanan və standart əməliyyatlardan ibarət işləri görən peşələr üçün yaranır. Bu sahələrdə insan əməyini texnologiya daha sürətli və daha ucuz şəkildə əvəz edə bilir.
Kassirlər
Artıq bir çox ölkələrdə özünəxidmət kassaları geniş yayılıb. Azərbaycanda da iri marketlərdə bu sistemlərin tətbiqi artır. Gələcəkdə kassir peşəsinə olan ehtiyacın əhəmiyyətli dərəcədə azalacağı proqnozlaşdırılır.
Məlumat daxil edən operatorlar
Süni intellekt və avtomatik məlumat emalı proqramları bu işi insanlardan daha sürətli yerinə yetirir. Şirkətlər xərcləri azaltmaq üçün bu texnologiyalara üstünlük verməyə başlayıblar.
Bank əməliyyatçıları
İnternet bankçılığı və mobil tətbiqlər artıq milyonlarla əməliyyatı insan müdaxiləsi olmadan həyata keçirir. Bu səbəbdən ənənəvi bank xidmətlərində çalışan əməkdaşların sayının azalacağı gözlənilir.
Çağrı mərkəzi əməkdaşları
Səsli köməkçilər və süni intellekt əsaslı çatbotlar müştəri suallarının böyük hissəsini cavablandıra bilir. Bu texnologiyalar inkişaf etdikcə çağrı mərkəzlərində insan resursuna ehtiyac azalacaq.
Sadə mühasibat işçiləri
Maliyyə proqramları və avtomatik hesabat sistemləri artıq bir çox hesablamaları özləri aparır. Gələcəkdə rutin mühasibat işləri daha çox proqramlar vasitəsilə həyata keçiriləcək.
Yeni dövrün peşələri
Bununla yanaşı, yaxın illərdə tamamilə yeni peşələr meydana çıxacaq. Bu sahələrdə ixtisaslaşan insanlar əmək bazarında daha üstün mövqeyə sahib olacaqlar.
Süni intellekt mütəxəssisi
Süni intellekt sistemlərinin hazırlanması, idarə olunması və təkmilləşdirilməsi ilə məşğul olan mütəxəssislərə tələbat sürətlə artır. Bu sahə gələcəyin ən perspektivli istiqamətlərindən biri hesab olunur.
Kibertəhlükəsizlik üzrə ekspert
Rəqəmsal hücumların artması şirkətləri və dövlət qurumlarını daha güclü müdafiə sistemləri qurmağa məcbur edir. Nəticədə kibertəhlükəsizlik sahəsində peşəkar kadrlara ehtiyac yüksəlir.
Rəqəmsal marketinq mütəxəssisi
Bizneslərin internetə keçidi reklam və satış strategiyalarını da dəyişdirib. Sosial media idarəçiliyi, axtarış sistemlərinin optimallaşdırılması və onlayn reklam sahəsində çalışan mütəxəssislər daha çox tələb görəcək.
Məlumat analitiki
Şirkətlər hər gün böyük həcmdə məlumat toplayır. Bu məlumatların təhlili və biznes qərarlarına çevrilməsi üçün peşəkar analitiklərə ehtiyac yaranır.
Bərpa olunan enerji mütəxəssisi
Azərbaycanın yaşıl enerji layihələrinə investisiya yatırması bu sahədə yeni iş yerlərinin yaranmasına səbəb olacaq. Günəş və külək enerjisi üzrə mütəxəssislər gələcəyin vacib kadrları arasında olacaq.
İnsan amili yenə də vacib olacaq
Bütün texnoloji dəyişikliklərə baxmayaraq, bəzi peşələrin əhəmiyyəti azalmayacaq. Çünki bu sahələrdə empatiya, yaradıcılıq və emosional zəka əsas rol oynayır.
Müəllimlər, psixoloqlar, həkimlər, sosial işçilər və yaradıcı sənətlə məşğul olan insanlar gələcəkdə də əmək bazarında öz mövqelərini qoruyacaqlar. Texnologiya onların işini asanlaşdıra bilər, lakin tam əvəz edə bilməyəcək.
Azərbaycan gəncləri nəyə hazırlaşmalıdır?
Ekspertlər hesab edir ki, gələcəyin uğurlu işçiləri bir peşə ilə kifayətlənməyən insanlar olacaq. Daim öyrənmək, yeni bacarıqlar qazanmaq və dəyişikliklərə uyğunlaşmaq əsas üstünlüyə çevriləcək.
Xarici dil bilikləri, rəqəmsal savadlılıq, proqramlaşdırma əsasları və analitik düşüncə artıq əlavə üstünlük deyil, zərurət hesab olunur. Bu bacarıqları erkən yaşlardan inkişaf etdirən gənclər əmək bazarında daha rəqabətli olacaqlar.
Ən vacib sual: qorxmaq lazımdırmı?
Tarix göstərir ki, hər texnoloji inqilab bəzi peşələri aradan qaldırsa da, yeni imkanlar da yaradıb. Bir zamanlar telefon operatorları, lift nəzarətçiləri və teleqrafçılar gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsi idi. Bu gün isə onların yerini başqa peşələr tutub.
Süni intellekt dövründə də oxşar proses yaşanacaq. Əsas məsələ dəyişikliklərə müqavimət göstərmək deyil, onlara uyğunlaşmaqdır.
Gələcəyin əmək bazarında qalib gələnlər texnologiyadan qorxmayan, onu öz inkişafı üçün vasitəyə çevirən insanlar olacaq. Azərbaycan da bu dəyişikliklərin bir parçasıdır və bugünkü seçimlər sabahın peşə xəritəsini müəyyənləşdirəcək.
