İnsan ömrünü yalnız illərin sayı ilə ölçmək mümkün deyil. Əsl ömür insanın yaşadığı illərin arxasında qoyduğu iz, qazandığı hörmət, yaratdığı dəyərlər və insanların yaddaşında tutduğu yer ilə ölçülür. Bəzən bir insan haqqında danışmaq onun keçdiyi həyat yolunu sadalamaqdan daha çox, həmin ömrün mənəvi mahiyyətini anlamağa çalışmaq deməkdir.
Elə insanlar var ki, onları bir sözlə təqdim etmək çətindir. Onların həyatında elm də var, peşə də, sənətə sevgi də, insanlara münasibətdə özünəməxsus bir mədəniyyət də. Belə şəxsiyyətləri tanıdıqca anlayırsan ki, insanın zənginliyi yalnız sahib olduğu bilik və titullarla deyil, onları hansı mənəvi keyfiyyətlərlə daşıması ilə müəyyənləşir.
Hüquq elmləri doktoru, ziyalı Simran Həsənov da mənim üçün məhz belə şəxsiyyətlərdəndir. Onu illərdir tanıyan biri kimi deyə bilərəm ki, Simran müəllimin portretini yalnız elmi fəaliyyəti və peşəkar uğurları ilə tamamlamaq mümkün deyil. Bu portretin başqa, daha həssas və işıqlı tərəfləri də var: kübarlıq, alicənablıq, sadəlik, təvazökarlıq və dostluğa sədaqət.
Onunla ünsiyyətdə olduqda bir daha əmin olursan ki, həqiqi ziyalılıq insanın özünü necə təqdim etməsində deyil, ətrafındakılara necə münasibət göstərməsində üzə çıxır. Simran müəllim malik olduğu elmi səviyyəyə, həyat təcrübəsinə və cəmiyyətdə qazandığı mövqeyə baxmayaraq, sadəliyini qoruyub saxlayan, insanlarla münasibətdə səmimiyyətə üstünlük verən bir şəxsdir.
Bəlkə də elə buna görə onun haqqında yazmaq mənim üçün sadəcə bir insanın həyat yolundan söz açmaq deyil. Bu, həm də illər ərzində tanıdığım bir ziyalının şəxsiyyətində elmə, sənətə, dostluğa və insani dəyərlərə münasibətin necə bir bütövlük yaratdığını göstərmək cəhdidir.
Hüquq elmi onun peşəkar dünyasının əsas istiqamətidirsə, musiqiyə olan sevgisi isə həyatına rəng qatan maraqlarından biridir. Bu maraq onun şəxsiyyətini tamamlayan, lakin həyatının əsas istiqamətinə çevrilməyən incə bir cizgidir.
Bəzi xatirələr də insanın xarakterini sözlərlə ifadə etməkdən daha yaxşı göstərir. Simran müəllimlə bağlı yaddaşımda belə qalan xatirələrdən biri 2006-cı ilin soyuq dekabr günlərinə təsadüf edir.
Həmin vaxt qarşıda İsmayıllı ziyalılarının ilk dəfə keçirəcəyi böyük və möhtəşəm bir tədbir vardı. Bu, mənim ilk kitabım — “Babadağa baxan ellər” adlı ensiklopedik kitabın Bakı şəhərində keçiriləcək təqdimatına həsr olunmuş ziyalı toplantısı idi. O vaxta qədər İsmayıllı ziyalılarının belə bir kitab təqdimatında və bu miqyasda ziyalı toplantısında bir araya gəldiyi belə bir tədbir keçirilməmişdi.
Bu, mənim üçün adi bir kitab təqdimatı deyildi. Uzun illərin zəhmətinin nəticəsi olan ilk kitabımı geniş ziyalı auditoriyasına təqdim edəcək, eyni zamanda İsmayıllı ziyalılarını Bakıda ilk dəfə belə böyük bir toplantıda bir araya gətirəcəkdik.
Lakin həmin günlərdə Bakı qarlı və şaxtalı idi. Yollar buz bağlamış, hava şəraiti gediş-gəlişi xeyli çətinləşdirmişdi. Belə bir havada tədbirin keçirilməsi ilə bağlı müəyyən narahatlıqlar yaranmışdı.
Elə həmin vaxt Simran müəllim mənə zəng etdi. Hava şəraitini nəzərə alaraq tədbirin təxirə salınmasının mümkün olub-olmadığını soruşdu. Mən isə tədbirin keçirilməsində israrlı idim. Çünki bu görüşün mənim üçün xüsusi mənəvi əhəmiyyəti vardı.
Söhbətimizin sonunda Simran müəllim özünəməxsus səmimiyyətlə dedi:
“Onda bir dənə Tofiq Quliyevdən qəşəng mahnı da məndən.”
Bu cümlə həmin an sadəcə xoş bir vəd kimi səslənə bilərdi. Amma Simran müəllim dediyi sözün arxasında dayandı. Çətin hava şəraitinə baxmayaraq tədbirə gəldi və Tofiq Quliyevin “Sənə də qalmaz” mahnısını yüksək səviyyədə ifa etdi.
Mənim üçün həmin günün yaddaşda qalan əsas məqamı yalnız gözəl bir ifa deyildi. Əsas olan, Simran müəllimin dost sözünə, verdiyi vədə və mənim üçün əhəmiyyətli olan bir günə göstərdiyi ehtiram idi. O, bir söz demişdisə, həmin sözün məsuliyyətini də daşıyırdı.
İllər ötüb. Həmin günün qarını, şaxtasını, buz bağlamış yollarını zaman öz ardınca aparıb. Amma o günün mənası yaddaşımda qalıb. Çünki bəzi hadisələri yaşadan yalnız onların özü deyil, həmin hadisələrdə özünü göstərən insan xarakteridir.
Həmin qarlı dekabr günü mən Simran müəllimin ziyalılığının başqa bir tərəfinə də şahid oldum: sözə sədaqət.
Bəzi münasibətlərin dəyəri zaman keçdikcə daha aydın görünür. İlk baxışda adi bir tanışlıq kimi başlayan münasibətlər illər ötdükcə qarşılıqlı hörmətə, etibara və səmimi dostluğa çevrilə bilər. Simran müəllimlə münasibətimi də mən məhz belə dəyərləndirirəm.
Bizim münasibətimizi yalnız görüşlərin sayı və ya birgə keçirilən vaxtla ölçmək düzgün olmaz. Dostluğun dəyəri bəzən insanın əlamətdar məqamlarda göstərdiyi münasibətdə üzə çıxır. Simran müəllimin səmimiyyəti, sadəliyi və etibarlılığı illər ərzində mənim üçün onun şəxsiyyətinin ən dəyərli cizgilərindən olub.
Simran müəllimin ailəsi ilə bağlı xatirələrim də bu münasibətin mənəvi tərəfini daha aydın göstərir. Onun anası Bahar xanımla münasibətimiz ana-bala münasibəti kimi səmimi idi. Bahar xanımın özünəməxsus baməzə, duzlu-məzəli sözləri vardı. Onun elə ifadələri olurdu ki, insan həm gülür, həm də həmin sözlərin arxasındakı həyat müdrikliyini hiss edirdi. Mən bu gözəl ifadələri sonradan “İsmayıllı lətifələri” kitabıma da daxil etmişəm. Bu, Bahar xanımın yaddaşımda nə qədər doğma və əziz yer tutduğunun kiçik bir göstəricisidir.
Simran müəllimin rəhmətlik qardaşı İmran Həsənov da yaddaşımda kübarlığı, alicənablığı və insanlara münasibətdəki mədəni davranışı ilə qalıb. Onunla bağlı heç vaxt unutmayacağım bir hadisə var.
Bir dəfə İsmayıllıya gedirdik. Yolda qəza baş verdiyini öyrəndik və maşından düşüb hadisə yerinə yaxınlaşdıq. Gördüm ki, qəza nəticəsində maşında olan sənədlər ətrafa, yerə səpələnib. Yanımdakı qohum uşağa onları yerdən toplamasını xahiş etdim. O da sənədləri bir-bir yığmağa başladı.
Maşın, demək olar ki, yuvarlana-yuvarlana yüz metrə yaxın məsafəyə qədər sürüklənmişdi. İmran müəllimin vəziyyətini görəndə onun güclü stress və həyəcan keçirdiyini hiss etdim. Tez ona su verdik, oturtduq və yanında olduq. Bir qədər sonra təcili yardım maşını gəldi və ona ilkin tibbi müdaxilə göstərildi.
İmran müəllimi təcili yardım maşınına aparanda mən onun yanında getmək istədim. Lakin o, buna icazə vermədi. Özünəməxsus təmkinlə dedi ki, hər şey qaydasındadır. İnsan bəzən belə məqamlarda deyilən sözlərin arxasında nə qədər böyük bir narahatlığın dayandığını yalnız sonradan anlayır.
Təəssüf ki, çox keçməmiş İmran müəllim dünyasını dəyişdi.
Bu xəbər mənə çox ağır təsir etdi. O qəza günü, onun həyəcanlı baxışları, təcili yardım maşınına aparılarkən “hər şey qaydasındadır” deməsi yaddaşımdan heç vaxt silinmədi. Bəzi insanları həyatımızdan ayrıldıqdan sonra daha başqa cür xatırlayırıq. İmran müəllim də mənim yaddaşımda məhz kübarlığı, alicənablığı və o son görüşün unudulmaz görüntüləri ilə yaşayır.
Simran müəllimin həyat yoldaşı ilə də yaxın və səmimi münasibətlərimiz var. O da öz zərifliyi, kübarlığı və xanım-xatın davranışı ilə yaddaşımda xoş iz buraxıb. İlk böyük tədbirimizdə Simran müəllimin yanında mənə mənəvi dəstək olmaq üçün onun da gəlməsi bu münasibətin mənim üçün nə qədər dəyərli olduğunu göstərən xatirələrdəndir. Bəzən insanın ətrafındakı insanların səmimiyyəti və diqqəti onun həyatında qurduğu münasibətlərin gözəlliyini də göstərir. Simran müəllimin ailəsi ilə bağlı xatirələrimdə bu isti münasibətin ayrıca yeri var.
Bütün bunların fonunda Simran müəllimin öz şəxsiyyətinə qayıtdıqda isə onun elmə və peşəsinə olan ciddi münasibəti xüsusilə diqqət çəkir. Hüquq elmləri doktoru olmaq yalnız elmi bir ad daşımaq deyil, illərin araşdırmasını, zəhmətini, intellektual məsuliyyətini və seçdiyin sahəyə sədaqəti özündə birləşdirən ciddi bir mərhələdir.
Lakin Simran müəllimin elmi səviyyəsini dəyərləndirərkən mənim üçün onun biliyindən istifadə etmə tərzi də önəmlidir. O, elmi və peşəkar mövqeyini insanlarla münasibətdə üstünlük vasitəsinə çevirmir. Əksinə, biliyin insana təvazökarlıq gətirməli olduğuna inanan ziyalılardandır.
Hüquq kimi ciddi və məsuliyyətli bir sahədə çalışan insan üçün obyektivlik, prinsipiallıq və məsuliyyət xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Simran müəllimin xarakterindəki təmkin və ölçülülük onun peşəsinə münasibəti ilə də səsləşir. O, sözün məsuliyyətini anlayan, fikrini ölçüb-biçərək ifadə edən insan təsiri bağışlayır.
Məncə, əsl alimlik yalnız müəyyən bir sahədə dərin bilik sahibi olmaqla tamamlanmır. Alimin böyüklüyü onun elmi səviyyəsi ilə yanaşı, həmin biliyin yaratdığı dünyagörüşündə və insanlara münasibətində də görünür. Simran müəllimdə elm və insanlıq bir-birindən ayrılmayan iki xüsusiyyət təsiri bağışlayır.
Onun haqqında danışarkən məhz buna görə yalnız “hüquq elmləri doktoru” ifadəsi ilə kifayətlənmək istəmirəm. Bu, onun elmi mövqeyini göstərir. Amma mənim tanıdığım Simran Həsənovu xarakterizə edən daha geniş bir söz var: ziyalı.
Çünki ziyalılıq təkcə diplomda, elmi adda və kitabda görünmür. O, insanın danışığında, davranışında, başqasına münasibətində, özünü necə aparmasında görünür. Simran müəllimin illər ərzində məndə yaratdığı təəssürat da məhz belə bir ziyalılıq təsəvvürüdür.
İnsan haqqında yazmaq üçün həmişə xüsusi bir səbəb axtarmaq lazım deyil. Bəzən illər ərzində formalaşan hörmət, dostluq və xoş münasibət özü yazmaq üçün kifayət qədər səbəb olur. Mənim Simran müəllim haqqında bu sətirləri qələmə almağımın əsas səbəbi də məhz budur.
Onu tanıdıqca bir daha anlayırsan ki, insanın əsl dəyəri sahib olduğu adlarda və titullarda deyil, özündən sonra qoyduğu mənəvi izdədir. Simran müəllimin hüquq elminə bağlılığı, ziyalılığı, sadəliyi, təvazökarlığı və insanlara münasibətdəki səmimiyyəti onun şəxsiyyətini bütövləşdirən cəhətlərdir.
Qarşıdan onun 70 illik yubiley günü gəlir. Bu əlamətdar tarix mənim üçün yalnız təqvimdə qeyd olunan bir rəqəm deyil. Bu, ömrünü elmə, peşəsinə və mənəvi dəyərlərə həsr etmiş bir ziyalının keçdiyi yola nəzər salmaq üçün gözəl bir vəsilədir.
Arzum budur ki, Simran müəllim bundan sonra da sağlam və mənalı ömür sürsün, elmi və ictimai fəaliyyətində yeni uğurlara imza atsın, ətrafında onu sevən və dəyərləndirən insanların səmimiyyətini daim hiss etsin.
Yetmiş illik ömür yolunun bundan sonrakı səhifələri də əvvəlkiləri kimi işıqlı, mənalı və zəngin olsun.
Çünki bəzi insanlar haqqında yazılan sözlər bir yazının sonunda bitmir. Onlar insanın yaddaşında, dostluğunda və ehtiramında yaşamağa davam edirlər.
Simran müəllim də mənim üçün belə insanlardan biridir.
Təranə Cəbiyeva
Yazıçı-publisist
