2026-cı ilin sentyabr ayında Azərbaycan sabit genişzolaqlı internet sürətinə görə dünyanın 150 ölkəsi arasında avqust ayı ilə müqayisədə üç pillə geriləyərək 81-ci yerdə qərarlaşıb. Speedtest Global Index-ə görə, ölkədə orta sabit internet sürəti 92,94 Mbps təşkil edib. Bu rəqəm son bir ildə 84,02 Mbps-dən 10,6% artıb. Mobil internet sürətinə görə Azərbaycan 98,92 Mbit/s sürət ilə 100 ölkə arasında 47-ci yeri qoruyub saxlayıb. Bakı sabit internet sürətinə görə şəhər reytinqində mövqeyini iki pillə irəliləyərək 194 şəhər arasında 114-cü yerə yüksəlib. Orta sürət 92,5 Mbps olub.
Bu arada paytaxtın mobil internet sürəti yeddi pillə geriləyərək 151 şəhər arasında 85-ci yerdə qərarlaşıb. Bakıda mobil rabitə sürəti 122,03 Mbps-ə çatıb. Qeyd edək ki, Sinqapur 476,02 Mbps ilə sabit internet sürətinə görə, BƏƏ isə mobil internet sürətinə görə dünya lideridir (681,14 Mbps). Şəhərlər arasında hər iki kateqoriyada Əbu-Dabi sabit internet sürəti 418,36 Mbps və mobil internet sürəti 683,07 Mbps ilə birinci yeri tutub.
Sıra yerlərimiz ədalətlidirmi? Bakıda mobil internet sürətinə görə niyə yeddi pillə geriləmişik? Azərbaycanda internetin sürətini və keyfiyyətini necə artırmalı?
“Tedroid” innovasiya şirkətinin direktoru, İT mütəxəssisi Tarıyel Tağızadə Musavat.com-a bildirib ki, “Speedtest Global Index” beynəlxalq müqayisə üçün faydalı göstəricidir və Azərbaycanın internet infrastrukturunun dünya üzrə mövqeyini qiymətləndirməyə imkan verir. Onun fikrincə, bununla belə, bu reytinqə yalnız yekun nəticə kimi yanaşmaq düzgün olmazdı: “Çünki internet sürəti istifadəçinin yerləşdiyi ərazi, istifadə etdiyi cihaz, şəbəkə texnologiyası, operator, günün hansı saatında internetə qoşulması və digər amillərdən asılı olaraq dəyişə bilər. Buna görə də 81-ci və ya 47-ci yer kimi göstəriciləri təhlil edərkən təkcə sıra nömrəsinə deyil, orta sürətə, son illərdəki dinamikaya və internet xidmətlərinin əlçatanlığına da diqqət yetirmək lazımdır. Məsələn, təqdim olunan məlumatlara əsasən, Azərbaycanda sabit genişzolaqlı internetin orta sürəti son bir ildə 84,02 Mbit/s-dən 92,94 Mbit/s-ə yüksəlib. Bu, təxminən 10,6 faizlik artım deməkdir. Yəni reytinqdə müəyyən dəyişiklik olsa da, sürət göstəricisində müsbət dinamika müşahidə edilir. Bu iki göstəricini bir-birindən fərqləndirmək vacibdir”.
Mütəxəssis Bakıda mobil internet sürətinə görə yeddi pillə geriləmənin səbəbini açıqlayıb: “Burada ilk növbədə bir məqama diqqət yetirmək lazımdır: reytinqdə yeddi pillə geriləmək mütləq internet sürətinin azaldığı demək deyil. Sıra mövqeyi digər şəhərlərin nəticələrindən də asılıdır. Başqa şəhərlərdə sürət daha çox artdıqda, Bakıdakı göstərici sabit qalsa və ya artsa belə, şəhər reytinqində geriləmə baş verə bilər. Təqdim olunan hesabatda Bakının mobil internet sürəti 122,03 Mbit/s göstərilir. Bu rəqəmi qiymətləndirərkən əvvəlki ayın sürət göstəricisi ilə müqayisə aparmaq lazımdır. Əgər sürət artıbsa, lakin reytinq aşağı düşübsə, bu, beynəlxalq rəqabətin və digər şəhərlərdəki inkişafın təsirini göstərə bilər. Mobil internetin real sürətinə eyni zamanda şəbəkə yükü, baza stansiyalarının tutumu, istifadəçilərin sıxlığı, radioəhatə keyfiyyəti, tezlik resursları və istifadə olunan cihazların texniki imkanları təsir edir. Xüsusilə insanların sıx olduğu ərazilərdə və pik saatlarda şəbəkənin artan tələbatı qarşılaması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ona görə də bu nəticəni yalnız bir səbəblə izah etməkdənsə, sürət dinamikasını, əhatə dairəsini və şəbəkə tutumunu birlikdə təhlil etmək daha doğru yanaşmadır”.
Onun sözlərinə görə, internetin keyfiyyətinin yüksəldilməsi davamlı texnoloji yenilənmə və infrastrukturun inkişafı tələb edən prosesdir: “Bu istiqamətdə bir neçə əsas məqamı qeyd etmək olar. Birincisi, sabit internetdə fiber-optik infrastrukturun genişləndirilməsi və evlərə qədər yüksək sürətli bağlantının təmin edilməsi vacibdir. İstifadəçilərin daha stabil və yüksək sürətli internetə çıxış imkanlarının artması həm gündəlik rəqəmsal xidmətlərin, həm də biznes fəaliyyətinin inkişafına töhfə verir. İkincisi, mobil şəbəkələrdə baza stansiyalarının tutumunun artırılması, mövcud infrastrukturun modernləşdirilməsi və tezlik resurslarından səmərəli istifadə mühüm rol oynayır. Burada əsas məqsəd yalnız yüksək maksimal sürət əldə etmək deyil, həm də müxtəlif ərazilərdə və günün fərqli saatlarında stabil xidmət təmin etməkdir. Üçüncüsü, internetin keyfiyyətini yalnız sürətlə ölçmək olmaz. Gecikmə müddəti, bağlantının sabitliyi, paket itkiləri və xidmətin əlçatanlığı da istifadəçi təcrübəsinə birbaşa təsir göstərir. Məsələn, onlayn oyunlar, videokonfranslar, bulud xidmətləri və süni intellekt əsaslı alətlər üçün bu göstəricilər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dördüncüsü, şəbəkə infrastrukturunun inkişafı ilə yanaşı, rəqabət mühitinin, xidmət keyfiyyətinin şəffaf ölçülməsinin və istifadəçi ehtiyaclarına uyğun texnoloji həllərin tətbiqinin də əhəmiyyəti var. Operatorların və internet provayderlərinin xidmətlərini davamlı şəkildə təkmilləşdirməsi son istifadəçilər üçün daha yaxşı təcrübə yaradır”.
T.Tağızadə bildirib ki, Azərbaycanın rəqəmsal inkişafı üçün internet infrastrukturu strateji əhəmiyyət daşıyır: “Çünki keyfiyyətli internet artıq yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də iqtisadiyyatın, elektron xidmətlərin, təhsilin, maliyyə texnologiyalarının və süni intellekt həllərinin əsas dayaqlarından biridir. Ölkədə sabit internet sürətinin son bir ildə artması müsbət göstəricidir. Növbəti mərhələdə əsas hədəf bu inkişafı davam etdirmək, mobil və sabit internetin keyfiyyətini daha geniş ərazilərdə yüksəltmək, həmçinin istifadəçilərin real təcrübəsini yaxşılaşdırmaq olmalıdır. Düşünürəm ki, beynəlxalq reytinqlərə düzgün yanaşmaq lazımdır: onları nə yekun qiymət, nə də özlüyündə problem göstəricisi kimi qəbul etmək doğru olar. Bu reytinqlər inkişaf dinamikasını izləmək, digər ölkələrin təcrübəsini öyrənmək və gələcək texnoloji prioritetləri müəyyənləşdirmək üçün faydalı vasitədir. Əsas məsələ təkcə reytinqdə daha yüksək mövqeyə yüksəlmək deyil, insanların gündəlik həyatında, biznes proseslərində və rəqəmsal xidmətlərdən istifadədə daha sürətli, stabil və əlçatan internetin təmin edilməsidir”.
