Yaponiya İkinci Dünya müharibəsindən sonra təhlükəsizlik sistemində ən ciddi dəyişikliklərə başlayıb.
Hüquq elmləri doktoru, beynəlxalq hüquq üzrə professor Yuri Jdanovun sözlərinə görə, Tokio təkcə yeni kəşfiyyat agentliyi yaratmır, həm də ölkənin hərbi-siyasi doktrinasını yenidən formalaşdırır.
Ekspert hesab edir ki, ABŞ, Almaniya və Avstraliyanın dəstəyi ilə həyata keçirilən bu proses yaxın illərdə Asiya-Sakit okean regionunda qüvvələr nisbətinə ciddi təsir göstərə bilər.
Yaponiya bunu tək bacarmayacağını anlayır
Yuri Jdanov bildirib ki, Yaponiya texnoloji baxımdan dünyanın ən inkişaf etmiş ölkələrindən biri olsa da, müasir və vahid kəşfiyyat sisteminin qurulmasında xarici təcrübəyə ehtiyac duyur.
Onun sözlərinə görə, Tokio son aylarda ABŞ, Almaniya və Avstraliyaya müraciət edərək yeni xidmətin strukturunun qurulması, texnologiyaların tətbiqi, kadr hazırlığı və fəaliyyət prioritetləri ilə bağlı məsləhətlər alıb.
Ekspert vurğulayıb ki, bu danışıqlar uzun müddət ictimaiyyətə açıqlanmayıb və yalnız sonradan məlum olub.
Bir vaxtlar dünyanın ən güclü kəşfiyyatlarından biri idi
Professor xatırladıb ki, Yaponiya kəşfiyyatı tarixən zəif olmayıb. Onun sözlərinə görə, Rus-Yapon müharibəsində Tokio çox uğurlu kəşfiyyat əməliyyatları həyata keçirib, hətta Rusiya imperiyasında fəaliyyət göstərən inqilabçıların maliyyələşdirilməsində də iştirak edib.
Ekspert bildirib ki, Birinci və İkinci Dünya müharibələri dövründə Yaponiyanın agent şəbəkələri Uzaq Şərqdə, Çində, Cənub-Şərqi Asiyada, Okeaniyada, Avstraliyada, Yeni Zelandiyada və ABŞ-da fəaliyyət göstərirdi.
Bununla belə, Jdanov qeyd edib ki, həmin təcrübəyə baxmayaraq, ölkənin kəşfiyyat sistemi tarix boyu parçalanmış vəziyyətdə olub. Onun sözlərinə görə, ordu, donanma, polis, diplomatlar və müxtəlif dövlət qurumları bir-birindən asılı olmadan işləyib, topladıqları məlumatları paylaşmayıblar. Bu isə sistemin əsas zəifliyi sayılıb.
ABŞ işğalından sonra hər şey dəyişdi
Ekspert bildirib ki, İkinci Dünya müharibəsindən sonra ABŞ-ın rəhbərliyi altında həyata keçirilən işğal nəticəsində Yaponiyanın təhlükəsizlik sistemi demək olar ki, tamamilə dağıdıldı.
Onun sözlərinə görə, Tokio uzun illər xarici kəşfiyyat məsələlərində Vaşinqtondan asılı vəziyyətə düşdü. Professor qeyd edib ki, sonrakı onilliklərdə Yaponiya casuslar üçün ən rahat ölkələrdən birinə çevrildi. Dövlət qurumları arasında koordinasiya zəif idi, məlumat mübadiləsi aparılmırdı, xarici agentlər isə demək olar ki, maneəsiz fəaliyyət göstərirdilər.
Jdanov hesab edir ki, məhz bu zəifliklər Yaponiyanı xarici təsirlərə və casusluq fəaliyyətinə qarşı həssas edib.
Çin, Rusiya və Şimali Koreya əsas təhlükə hesab olunur
Ekspert vurğulayıb ki, hazırkı baş nazir Sanae Takaiti ölkəsinin artan təhlükələrlə üz-üzə olduğunu düşünür.
Onun sözlərinə görə, Tokio xüsusilə Çin, Rusiya və Şimali Koreyanı milli təhlükəsizlik baxımından əsas risk mənbələri hesab edir. Buna görə də hökumət müharibədən sonra tətbiq edilən müdafiə və təhlükəsizlik məhdudiyyətlərini mərhələli şəkildə aradan qaldırır.
Professor bildirib ki, bu siyasətin müəllifi əslində mərhum baş nazir Sindzo Abe olub. O xatırladıb ki, Abe Milli Təhlükəsizlik Şurasını yaradıb, dövlət sirri haqqında qanunun qəbuluna nail olub və Yaponiyanın “normal dövlət” kimi fəaliyyət göstərməsini qarşıya məqsəd qoyub.
Jdanovun sözlərinə görə, Takaiti hazırda həmin strategiyanı daha da genişləndirir. O, xarici investisiyalar üzərində nəzarəti gücləndirmək üçün ABŞ modelinə uyğun xüsusi komitə də yaradıb.
Silah ixracı bərpa olunur, hərbi güc artırılır
Ekspert qeyd edib ki, Takaiti artıq silah ixracına qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırıb və müharibədən sonrakı dövrün ən böyük müdafiə proqramını həyata keçirməyə başlayıb.
Onun sözlərinə görə, hökumət dövlət sirlərinin qorunmasını gücləndirmək, strateji texnologiyaların oğurlanmasının qarşısını almaq və xüsusilə xarici təsir əməliyyatlarına qarşı mübarizəni genişləndirmək niyyətindədir.
Jdanov bildirib ki, Yaponiya artıq təhlükəsizlik məsələlərinə əvvəlkindən tamamilə fərqli yanaşır.
ABŞ, Almaniya və Avstraliya yeni kəşfiyyatı formalaşdırır
Professorun sözlərinə görə, ABŞ Yaponiyaya kibertəhlükəsizlik, sənaye casusluğu ilə mübarizə və xarici agentlərin fəaliyyətinə nəzarət mexanizmləri ilə bağlı tövsiyələr verir.
O bildirib ki, Avstraliyanın keçmiş milli kəşfiyyat rəhbəri Endryu Şirer də Tokioya müxtəlif istiqamətlər üzrə məsləhətlər təqdim edib. Almaniya isə yeni agentliyin yaradılması və iki ölkə arasında kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsinin genişləndirilməsi məsələlərində iştirak edir.
Ekspert hesab edir ki, bu əməkdaşlıq Yaponiyanın yeni sisteminin qısa müddətdə formalaşmasına ciddi təkan verəcək.
407 milyon dollarlıq agentlik yaradılır
Jdanov bildirib ki, yeni kəşfiyyat agentliyinin 2026-cı ilin sonuna qədər fəaliyyətə başlaması planlaşdırılır.
Onun sözlərinə görə, qurumun büdcəsi təxminən 407 milyon dollar olacaq. Agentlikdə proqramçılar, kibertəhlükəsizlik üzrə analitiklər, məlumat emalı mütəxəssisləri və xarici tərəfdaşlarla işləyən əməkdaşlar xidmət göstərəcəklər.
Ekspert qeyd edib ki, yeni qurum polis, Müdafiə Nazirliyi, Xarici İşlər Nazirliyi və digər dövlət strukturlarında kəşfiyyat fəaliyyəti ilə məşğul olan təxminən 33 min əməkdaşın işini vahid mərkəzdən koordinasiya edəcək.
Onun sözlərinə görə, baş nazirin rəhbərliyi altında ayrıca Kəşfiyyat Şurası da yaradılacaq və bu qurum ölkənin əsas qərarverici mərkəzlərindən birinə çevriləcək.
Süni intellekt kəşfiyyatın əsas silahına çevriləcək
Professor bildirib ki, Tokio yeni kəşfiyyat sistemini süni intellekt üzərində qurmağa hazırlaşır.
Onun sözlərinə görə, ölkənin texnologiya nəhəngləri milli süni intellekt platformasının yaradılması üçün bir araya gətirilir. Məqsəd kəşfiyyat məlumatlarının emalı, təhlili və qərarların qəbulunda süni intellektdən maksimum istifadə etməkdir.
Ekspert əlavə edib ki, Yaponiya eyni zamanda ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinə bənzər müstəqil xarici kəşfiyyat xidmətinin yaradılması ideyasını da dəstəkləyir. Hazırda ölkə bu cür quruma malik olmayan azsaylı böyük dövlətlərdən biridir.
Yaponiya hələ kəşfiyyat supergücü deyil
Yuri Jdanov bildirib ki, beynəlxalq ekspertlər də Tokionun atdığı addımları diqqətlə izləyirlər.
Onun sözlərinə görə, qiymətləndirmələrdə bu islahatların vahid və güclü kəşfiyyat sisteminin yaradılması istiqamətində böyük addım olduğu vurğulansa da, Yaponiyanın hələlik kəşfiyyat supergücünə çevrilmədiyi qeyd edilir.
Professor hesab edir ki, qarşıdakı illərdə Tokio bu boşluğu doldurmağa çalışacaq.
Ölkə daxilində narazılıq da var
Ekspert qeyd edib ki, yeni təşəbbüs Yaponiya daxilində birmənalı qarşılanmır.
Onun sözlərinə görə, müxalif siyasətçilər və hüquq müdafiəçiləri hesab edirlər ki, yeni agentlik şəxsi həyatın toxunulmazlığına təhlükə yarada, ölkədə total nəzarət sisteminin formalaşmasına səbəb ola bilər.
Jdanov bildirib ki, bu narahatlığın əsas səbəbi imperiya dövründə fəaliyyət göstərən repressiv “Tokko” xüsusi xidmət orqanları ilə bağlı tarixi xatirələrdir. Buna baxmayaraq, o vurğulayıb ki, Tokio artıq geri dönüşü olmayan prosesə start verib və Yaponiya yenidən güclü kəşfiyyat dövlətinə çevrilmək yolunu seçib.
