Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, iqlim dəyişikliyi başqa bir nəzərə çarpmayan təsirə də səbəb ola bilər. Tədqiqatçılar temperaturun yüksəlməsinin intiharların sayını da artıracağını proqnozlaşdırırlar.
İqlim istiləşməsi təkcə fiziki sağlamlığa deyil, həm də zehni rifaha da təsir göstərə bilər.
Beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu 2050-ci illərə qədər temperaturun yüksəlməsi ilə əlaqəli intiharların sayının təhlilə daxil olan bütün bölgələrdə arta biləcəyi qənaətinə gəlib.
Araşdırmanı Tokio Universitetinin tədqiqatçılarının rəhbərlik etdiyi bir neçə ölkədən olan alimləri aparıb. Onlar 26 ölkədəki 751 icmadan məlumatları təhlil edərək, onu öz sahəsindəki ən böyük tədqiqatlardan birinə çeviriblər.
Müasir iqlim modellərindən istifadə edərək tədqiqatçılar müxtəlif qlobal istiləşmə ssenariləri altında intihar ölüm nisbətlərinin 21-ci əsrin ortalarına qədər necə dəyişə biləcəyini proqnozlaşdırıblar.
Tokio Universitetinin Qlobal ətraf mühit sağlamlığı üzrə dosenti Yunhi Kim qeyd edib ki, əvvəlki elmi tədqiqatlar iqlim dəyişikliyinin insan sağlamlığına təsirini artıq təsdiqləyib. Bununla belə, temperaturun yüksəlməsi ilə intihar ölümləri arasındakı mümkün əlaqə hələ də öyrənilməyib.
“Tədqiqatımızda müxtəlif iqlim dəyişikliyi ssenariləri altında temperaturla əlaqəli intihar ölümlərinin 2050-ci illərə qədər necə dəyişəcəyini təhlil etdik. Təəssüf ki, gələcəkdə temperatur artdıqca bütün tədqiq olunan bölgələrdə temperaturla əlaqəli intihar ölümlərinin artacağı proqnozlaşdırılır. Standart sağlamlığa təsirin qiymətləndirilməsi metodlarına əsaslanan empirik statistik modelləşdirmə yanaşmasından istifadə etdik”, – Yunhi Kim izah etdi.
Alimlər tədqiqatlarında gündəlik temperatur dalğalanmalarının intihar ölüm nisbətlərinə necə təsir edə biləcəyini qiymətləndiriblər. Bu məlumatlardan istifadə edərək, onlar müxtəlif iqlim və sosial-iqtisadi ssenariləri nəzərə alaraq 2050-ci illərə qədər olan vəziyyəti modelləşdiriblər.
Lakin müəlliflər nəticələrin müəyyən məhdudiyyətlərə malik olduğunu qeyd edirlər. Bir çox aşağı və orta gəlirli ölkələrdə hərtərəfli intihar qeydləri yoxdur, buna görə də geniş ərazilər, xüsusən də Afrika və Yaxın Şərqin bəzi hissələri təhlilə daxil edilməyib. Bundan əlavə, bəzi ölkələrdə intihar statistikası müstəqil tədqiqatçılar üçün təsnif edilir və ya əldə etmək çətindir.
Alimlər onu da qeyd edirlər ki, ölüm səbəblərinin müəyyənləşdirilməsindəki səhvlər, məlumat verilməməsi və bir çox ölkələrdə hələ də davam edən intiharla bağlı sosial damğa səbəbindən rəsmi məlumatlar natamam ola bilər.
Tədqiqat digər vacib bir xüsusiyyəti də ortaya çıxarıb: yüksək temperaturun təsiri bölgələrə görə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Koreya Qabaqcıl elm və texnologiya institutunun həmmüəllifi Yonsin Çun bunun əhalinin istiliyə uyğunlaşmasındakı fərqlərlə əlaqəli ola biləcəyini irəli sürüb.
Onun sözlərinə görə, isti və rütubətli yayların geniş yayıldığı Şərqi Asiya sakinləri yüksək temperaturlara daha yaxşı uyğunlaşa bilərlər. Buna görə də, bu bölgədə istiliyin intihar riskinə təsiri dünyanın digər yerlərindən fərqli ola bilər.
Eyni zamanda, müəlliflər nəticələrinin istiləşmə ilə intihar arasında birbaşa səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmədiyini vurğulayırlar. Təhlillərində onlar digər amillərin təsirini minimuma endirmək üçün uzunmüddətli tendensiyaları, mövsümi dalğalanmaları və hətta həftənin ayrı-ayrı günlərinin təsirini nəzərə alıblar. Lakin nəticələr göstərir ki, yüksək temperatur intihar davranışını tetikleyebilen amillərdən biri ola bilər, baxmayaraq ki, bu, mütləq əsas səbəb deyil.
Tədqiqatçılar əlavə edirlər ki, proqnozlarında əhali sayında mümkün dəyişikliklər, ilkin intihar nisbətləri və ya insanların istiləşməyə potensial uyğunlaşması nəzərə alınmayıb. Onlar gələcəkdə bu amilləri modellərinə daxil etməyi planlaşdırırlar.
Yunhi Kimin sözlərinə görə, əlavə tədqiqatlar iqlim dəyişikliyinin zehni sağlamlığa necə təsir etdiyini daha yaxşı başa düşməyə kömək edəcək. O, elmi tapıntıların praktik icma səviyyəli tədbirlərlə birləşdirilməsinin əhalinin qlobal istiləşmənin təsirlərinə qarşı dayanıqlığını artıra və ən həssas insanlar arasında intiharın qarşısının alınmasına töhfə verə biləcəyinə inanır.
