İnsanın gündəlik davranışları onun düşüncə tərzi və ətraf aləmlə münasibəti haqqında müəyyən təsəvvür yarada bilər. Mütəxəssislər bəzi vərdişlərin öyrənməyə, məlumatları təhlil etməyə və dəyişikliklərə uyğunlaşmağa mane ola biləcəyini bildirirlər.
İnsanın intellektual inkişafına təsir göstərə bilən vərdişlər arasında yeniliklərə maraq göstərməmək, başqalarını dinləməmək və öz səhvlərini qəbul etməmək də var.
1. Yeni biliklərə maraq göstərməmək
Daim öyrənməyə və yeni məlumatlar əldə etməyə maraq göstərmək düşüncə qabiliyyətinin inkişafına kömək edir. Suallar verməkdən çəkinmək və yeni biliklərə qapalı olmaq isə insanın dünyagörüşünün genişlənməsinə mane ola bilər.
2. İşləri daim təxirə salmaq
Vacib işləri davamlı olaraq sonraya saxlamaq vaxtın düzgün idarə edilməsinə və məqsədlərə çatmağa mane olur. Bu vərdiş planlaşdırma və özünənəzarətlə bağlı çətinliklərdən qaynaqlana bilər.
3. Başqalarını dinləməmək
Söhbət zamanı qarşı tərəfin sözünü kəsmək, fikirlərini anlamağa çalışmamaq və deyilənləri təhlil etmədən rədd etmək ünsiyyətə mənfi təsir göstərir. Diqqətlə dinləmək isə məlumatları düzgün anlamağa və fərqli fikirləri müqayisə etməyə kömək edir.
4. Dəyişikliklərə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkmək
Yeni şəraitə uyğunlaşmaq, fərqli həll yolları tapmaq və düşüncə tərzini dəyişə bilmək gündəlik həyatda mühüm bacarıqlardır. Dəyişikliklərə qarşı həddindən artıq müqavimət göstərmək insanın yeni imkanlardan yararlanmasını çətinləşdirə bilər.
5. Özünü inkişaf etdirməyə həvəs göstərməmək
Yeni bacarıqlar öyrənmək, kitab oxumaq və fərqli mövzularla maraqlanmaq insanın biliklərini artırır. Öyrənməkdən davamlı yayınmaq isə şəxsi inkişaf imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.
6. Biliklərini həddindən artıq yüksək qiymətləndirmək
İnsan özünü bütün məsələlərdə haqlı hesab etdikdə və başqalarının fikirlərini nəzərə almadıqda yeni məlumatlardan öyrənmək imkanını itirə bilər. Səhvlərini qəbul etmək və fikirlərini faktlara əsasən dəyişmək isə düşüncənin inkişafına kömək edir.
7. Fərqli fikirləri qəbul etməmək
Öz düşüncəsinə zidd olan fikirləri dinləmək və müxtəlif mövqeləri anlamağa çalışmaq tənqidi düşüncənin vacib hissəsidir. Fərqli yanaşmaları dərhal rədd etmək müzakirə və düzgün qərarvermə imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.
8. Öz davranışlarını təhlil etməmək
İnsan öz güclü və zəif tərəflərini anladıqda səhvlərindən nəticə çıxarmaq və davranışlarını dəyişmək imkanı qazanır. Öz hərəkətlərinin səbəbləri barədə düşünməmək isə eyni səhvlərin təkrarlanmasına gətirib çıxara bilər.
Qeyd edək ki, bu vərdişlərin heç biri təkbaşına insanın intellekt səviyyəsinin aşağı olduğunu sübut etmir. İntellekt mürəkkəb anlayışdır və onu yalnız gündəlik davranışlara əsasən qiymətləndirmək düzgün deyil. İnsan öz vərdişlərini dəyişməklə öyrənmə, ünsiyyət və qərarvermə bacarıqlarını inkişaf etdirə bilər.
