Son dövrlər Azərbaycanın istirahət və turizm potensialı ilə seçilən rayonlarında torpaq sahələrinə və fərdi evlərə maraq artmaqdadır. Tələbatın artması nəticəsində bir sıra ərazilərdə torpaq və daşınmaz əmlak qiymətlərində yüksəlmə müşahidə edilir.
Bəs qarşıdakı dövrlərdə hansı bölgələrdən əmlak almaq daha sərfəli ola bilər və torpaq alarkən vətəndaşlar hansı məqamlara diqqət yetirməlidirlər?
Mövzu ilə bağlı açıqlama verən əmlak məsələləri üzrə ekspert Fərid Cəfərli bildirib ki, yaxın və orta müddətdə keyfiyyətli torpaq sahələrinə tələbat davam edə bilər.
Onun sözlərinə görə, torpağın qiymətinin artması ilə həmin torpağın həqiqətən gəlirli investisiya olması eyni anlayış deyil: “Bazarda ümumi bahalaşma baş versə belə, bütün rayonlarda, bütün kəndlərdə və bütün torpaq sahələrində eyni qiymət artımını gözləmək düzgün olmaz. İlk növbədə, Qəbələ, Quba, Qusar, Şamaxı, İsmayıllı və Lənkəran kimi turizm, istirahət və fərdi yaşayış baxımından maraq doğuran istiqamətləri qeyd etmək olar. Bununla belə, bu rayonları vahid investisiya kateqoriyasına daxil etmək olmaz. Hər birinin özünəməxsus üstünlükləri, məhdudiyyətləri və alıcı auditoriyası var. Qəbələ turizm infrastrukturu, istirahət obyektləri və fərdi bağ evlərinə maraq baxımından diqqət çəkir. Burada əsas məsələ yalnız təbiətə yaxınlıq deyil, torpağın turizm məkanlarına, əsas yollara və gündəlik xidmətlərə əlçatanlığıdır. Quba və Qusar təbiət turizmi, dağ mənzərələri və mövsümi istirahət imkanları ilə seçilir. Lakin bu ərazilərdə relyef, yol şəraiti, kommunal təminat və qış aylarında istifadə imkanları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mənzərəli ərazidə yerləşmək öz-özlüyündə yüksək gəlirlilik demək deyil. Şamaxı və İsmayıllı Bakıdan nisbətən əlçatan istirahət istiqamətləri kimi fərdi bağ evləri və həftəsonu istirahəti üçün maraq doğura bilər. Burada şəhərdən gediş-gəliş rahatlığı, yolun keyfiyyəti, ərazinin yaşayış üçün yararlılığı və yaxınlıqda xidmətlərin mövcudluğu mühüm amillərdir. Lənkəran isə fərqli iqlimi, təbiəti və regional turizm imkanları ilə seçilir. Bununla yanaşı, konkret sahənin yerləşdiyi ərazinin torpaq xüsusiyyətləri, rütubət rejimi, kommunikasiya təminatı və hüquqi statusu diqqətlə araşdırılmalıdır”.
Ekspert torpaq seçərkən diqqət edilməli olan beş əsas meyardan bəhs edib: “Birincisi, hüquqi təhlükəsizlikdir. Torpağın mülkiyyət sənədləri, dövlət reyestrində qeydiyyatı, təyinatı, sərhədləri və üzərində hər hansı məhdudiyyətin olub-olmaması yoxlanılmalıdır. Ən vacib məsələlərdən biri də həmin sahədə fərdi yaşayış evinin tikintisinin hüquqi baxımdan mümkün olub-olmamasıdır. Torpağın olması avtomatik olaraq orada istənilən tikilini inşa etmək hüququ vermir. İkincisi, infrastruktur və əlçatanlıqdır. Asfalt yol, elektrik enerjisi, su, qaz, kanalizasiya və internet kimi imkanlar torpağın həm yaşayış, həm də gələcək satış potensialına təsir göstərir. Kommunikasiyaların yaxınlıqda olması ilə sahəyə faktiki qoşulmanın mümkün və iqtisadi baxımdan sərfəli olması isə ayrı-ayrı məsələlərdir. Üçüncüsü, real tələbdir. Alıcı həmin əraziyə niyə gələcək? Orada daimi yaşayış üçünmü, həftəsonu istirahəti üçünmü, yoxsa turizm məqsədli ev tikmək üçünmü? Bu sualın cavabı torpağın gələcək dəyərini müəyyənləşdirən əsas amillərdəndir. Sadəcə satıcının “bu ərazi gələcəkdə çox bahalaşacaq” deməsi investisiya qərarı üçün əsas sayıla bilməz. Dördüncüsü, alış qiymətinin bazara uyğunluğudur. Eyni ərazidə oxşar torpaq sahələrinin təklif qiymətləri ilə yanaşı, mümkün olduqda, faktiki satış qiymətləri də müqayisə edilməlidir. Bəzən satıcılar gələcək inkişaf perspektivini əsas gətirərək torpağı real bazar dəyərindən xeyli yüksək qiymətə təklif edirlər. Belə şəraitdə ərazi perspektivli olsa belə, alıcı artıq qiymət ödədiyinə görə gələcək qazanc imkanını itirə bilər. Beşincisi, torpağın likvidliyidir. Yəni ehtiyac yarandıqda həmin sahəni nə qədər müddətə və hansı qiymətə satmaq mümkün olacaq? İnvestor yalnız nə qədər qazanacağını deyil, vəsaitini nə vaxt geri əldə edə biləcəyini də hesablamalıdır. Mənim fikrimcə, ən düzgün yanaşma torpağı yalnız ucuz olduğuna görə almaq deyil, onun hüquqi cəhətdən təhlükəsiz, istifadəyə yararlı, bazarda tələb olunan və gələcəkdə satılması mümkün aktiv olmasını qiymətləndirməkdir. Ev tikib kirayəyə vermək istəyən şəxs isə əlavə tikinti kapitalı, təmir, mebel, kommunal xidmətlər, təmizlik və idarəetmə xərclərini hesablamalıdır. İstirahət zonalarında mövsümilik amili xüsusilə vacibdir. Yayda və bayram günlərində yüksək tələb olması bütün il ərzində eyni gəlirin əldə ediləcəyi demək deyil. Ona görə də ev tikməyi planlaşdıran vətəndaş əvvəlcə həmin ərazidə qısamüddətli kirayəyə real tələbi, mövsümdənkənar doluluğu, rəqib obyektlərin qiymətlərini və tikintinin ümumi büdcəsini araşdırmalıdır. Yalnız bundan sonra gözlənilən gəlirliliyi hesablamaq mümkündür”.
F.Cəfərli vurğulayıb ki, şəxsin özünün də istifadə edəcəyi, ailəsi ilə istirahət edəcəyi və eyni zamanda gələcəkdə kirayəyə vermək imkanını saxlayacağı ev bəzi alıcılar üçün daha çevik seçim ola bilər: “Ancaq bunu bütün investorlar üçün universal qayda kimi təqdim etmək düzgün deyil. Vətəndaş bütün vəsaitini bir torpaq sahəsinə yönəltməzdən əvvəl tikinti və sənədləşmə üçün əlavə xərcləri, ehtiyat büdcəsini və mümkün satış gecikmələrini də nəzərə almalıdır. Borc hesabına alış zamanı isə gözlənilən qiymət artımının deyil, borcun ödənilməsi imkanının əsas götürülməsi daha doğrudur. Nəticə etibarilə, rayonlarda torpaq sahələrinə marağın davam etməsi üçün müəyyən iqtisadi və sosial əsaslar var. Xüsusilə turizm və istirahət potensialı ilə yanaşı, real yaşayış tələbi və infrastruktur üstünlüyü olan ərazilər diqqət mərkəzində qala bilər. Lakin bazarda uğurlu investor olmaq üçün təkcə düzgün rayonu seçmək kifayət etmir; həmin rayonun daxilində düzgün lokasiyanı, hüquqi cəhətdən təhlükəsiz sahəni və bazara uyğun alış qiymətini müəyyənləşdirmək lazımdır. Mənim əsas qənaətim budur: torpaq alarkən qazanc yalnız gələcək bahalaşmaya ümid etməkdən deyil, düzgün qiymətə, düzgün yerdə və düzgün hüquqi statusa malik aktiv əldə etməkdən başlayır”.
