Şərqi Antarktidanın nəhəng bir bölgəsində Dünya okeanının səviyyəsini kəskin şəkildə yüksəldə biləcək qədər buz ehtiyatı var. Əvvəllər bu ərazi nisbətən sabit hesab edilirdi. Lakin yeni araşdırmalar vəziyyətin düşündüyümüz qədər təhlükəsiz olmadığını göstərir.
Yeni tədqiqat alimləri Uilks buzaltı hövzəsinə daha diqqətlə yanaşmağa çağırır. Mütəxəssislərin fikrincə, iqlim istiləşdikcə Antarktidanın buz altında gizlənən bu nəhəng bölgəsi gələcəkdə dəniz səviyyəsinin yüksəlməsində mühüm rol oynaya bilər. Uilks buzaltı hövzəsi Şərqi Antarktida buz örtüyünün altında yerləşən nəhəng çökəklikdir.
Gələcəkdə dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi baxımından Antarktidanın ən mühüm ərazilərindən biri hesab olunsa da, bu bölgə hələ də kifayət qədər araşdırılmayıb.
Yeni araşdırmada alimlər belə nəticəyə gəliblər ki, hövzənin altında yerləşən relyef iqlim istiləşdikcə buz örtüyünün qeyri-sabitləşməsinə səbəb ola bilər. Bu isə ciddi narahatlıq doğurur. Çünki həmin ərazidə Dünya okeanının səviyyəsini təxminən 3-4 metr yüksəltməyə kifayət edəcək qədər buz mövcuddur.
Gizli təhlükə
Uilks buzaltı hövzəsi Transantarktika dağlarının daxili hissəsi boyunca təxminən 1400 kilometr uzanır. Bölgə tamamilə qalın buz təbəqəsi ilə örtüldüyündən alimlər məlumat toplamaq üçün əsasən radar və peyk müşahidələrinə güvənirlər. Tasmaniya Universitetinin professoru və araşdırmanın aparıcı müəllifi Mett Kinq bildirib ki, Uilks buzaltı hövzəsi Antarktidanın ən az öyrənilmiş bölgələrindən biridir.
Onun sözlərinə görə, ərazidə dəniz dibinin birbaşa xəritələndirilməsinə dair məlumat demək olar ki, yoxdur. Gələcək əriməyə səbəb ola biləcək okean şəraiti haqqında məlumatlar da olduqca məhduddur.
Əvvəllər Şərqi Antarktidanın bu hissəsi daha sabit hesab edilirdi. Lakin alimlər indi bölgənin nə qədər həssas ola biləcəyini daha yaxşı anlamağa başlayıblar. Hövzənin böyük hissəsində buzun altındakı süxurlar dəniz səviyyəsindən aşağıda yerləşir. Bu xüsusiyyət daha isti okean sularının buzun dayaq nöqtələrinə çatacağı təqdirdə buzlaqların sürətlə geri çəkilməsinə şərait yarada bilər.
Araşdırma müəllifləri mövcud məlumatları kompüter modelləşdirməsi ilə birləşdirərək bölgədə gələcək dəyişiklikləri proqnozlaşdırıblar. Nəticələrə əsasən, bəzi ərazilərdə buzlaqların geri çəkilməsi son dərəcə sürətli ola bilər. Müəyyən dayaq nöqtələri keçildikdən sonra buzun geri çəkilmə sürəti ildə təxminən 1 kilometrə çata bilər. Əgər bu buz kütləsi gələcəkdə tamamilə itirilərsə, həmin bölgədəki buzlar Dünya okeanının orta səviyyəsini bir neçə metr yüksəldə bilər.
Alimlər həyəcan təbili çalır
Şərqi Antarktida uzun illər Qərbi Antarktidaya nisbətən daha sabit hesab edilib. Lakin son araşdırmalar bunun tamamilə doğru olmaya biləcəyini göstərir. Regionda yerləşən və dəniz səviyyəsindən aşağı süxur təbəqəsinə malik hövzələr uzunmüddətli iqlim istiləşməsi fonunda daha böyük təhlükə mənbəyinə çevrilə bilər. Buna baxmayaraq, bölgənin böyük hissəsi hələ də kifayət qədər tədqiq edilməyib.
Yeni araşdırmanın müəllifləri Şərqi Antarktidada yerləşən Uilks buzaltı hövzəsinə daha çox diqqət ayrılmasına çalışırlar. Onlar bölgə ilə bağlı müşahidə məlumatlarında ciddi boşluqlar olduğunu vurğulayırlar. Araşdırmaya görə, hövzənin bəzi hissələrində dəyişikliklər artıq başlayıb. Əvvəlki müşahidələr bir sıra şelf buzlaqlarının nazikləşdiyini və bəzi hissələrinin dağıldığını göstərib. Hövzənin əsas buzlağı hesab edilən Kuk buzlağı da 1990-cı illərdən etibarən getdikcə daha sürətlə nazikləşir.
Alimlərin məlumatına görə, hazırda bu buzlaq hər il təxminən 40 milyard ton buzu okeana ötürür. Mett Kinq bildirib ki, keçmişdə baş vermiş isti iqlim dövrlərinə dair məlumatlar ciddi xəbərdarlıq üçün kifayətdir. Onun sözlərinə görə, bu bölgəni daha dərindən öyrənmək lazımdır, lakin hazırda Uilks buzaltı hövzəsində birbaşa tədqiqat aparmış alim tapmaq belə çətindir.
