Bir səhər gözünüzü açırsınız. Adət etdiyiniz kimi, əliniz telefona gedir. Ekranı yandırırsınız, amma heç nə açılmır. WhatsApp işləmir, Instagram yenilənmir, bank tətbiqi cavab vermir, xəbər saytları açılmır. “Yəqin internet zəifdir”, – deyib modemi söndürüb-yandırırsınız. Bir neçə dəqiqə sonra məlum olur ki, problem evdə deyil. Problem dünyadadır. İnternet birdəfəlik yox olub.
Bir vaxtlar insanlar internetsiz yaşayırdı. Məktəb tapşırıqları kitabxanada hazırlanır, dostlarla görüşmək üçün əvvəlcədən sözləşilir, bank əməliyyatları filiallarda aparılır, xəbərlər isə qəzet və televiziyadan öyrənilirdi. Amma bugünkü dünya artıq tamamilə fərqlidir. İnternet sadəcə rahatlıq deyil, həyatın görünməyən infrastrukturudur.
İlk saatlarda insanların çoxu bunu texniki nasazlıq hesab edəcək. Mobil operatorların xəttləri tutulacaq, provayderlərə minlərlə zəng gələcək. Bir neçə saat sonra isə panika başlayacaq. Çünki insanlar ilk dəfə anlayacaq ki, gündəlik həyatlarının böyük hissəsi görünməyən bir şəbəkənin üzərində qurulub.
Ən böyük zərbəni maliyyə sistemi alacaq. Kartla ödəniş terminalları işləməyəcək, onlayn köçürmələr dayanacaq, elektron bankçılıq yox olacaq. Bir çox insan cibində nağd pul olmadığını xatırlayacaq. Marketlərdə növbələr yaranacaq, bəzi yerlərdə alış-veriş yalnız nağd pulla mümkün olacaq. Gün ərzində milyonlarla insan pulu olsa belə, ondan istifadə edə bilməyəcək.
İş dünyası da iflic vəziyyətinə düşəcək. Minlərlə şirkət fəaliyyətini internet üzərində qurub. Elektron poçtlar göndərilməyəcək, bulud sistemlərində saxlanılan sənədlərə giriş olmayacaq, onlayn iclaslar ləğv ediləcək. Evdən işləyən insanlar bir anda işsiz kimi görünəcək. Bəzi müəssisələr fəaliyyətini davam etdirsə də, beynəlxalq əlaqələr demək olar ki, dayanacaq. Logistika da ciddi problemlə üzləşəcək. Müasir yükdaşıma sistemləri, sifariş platformaları, anbar idarəetməsi və marşrut proqramları internetdən asılıdır. Mağazalara məhsul çatdırılması gecikəcək, bəzi məhsulların qıtlığı hiss olunacaq.
Təhsil sistemi də dəyişəcək. Elektron gündəliklər, distant dərslər, universitet platformaları, onlayn resurslar əlçatmaz olacaq. Müəllimlər yenidən lövhə və kitabla dərs keçməyə məcbur qalacaq. Şagirdlər isə illər sonra ilk dəfə məlumat axtarmaq üçün internet yox, kitab rəflərinə üz tutacaqlar.
Xəstəxanalar və klinikalar belə bu böhrandan kənarda qalmayacaq. Elektron xəstə kartları, laboratoriya nəticələri, onlayn qeydiyyat sistemləri və məlumat bazaları işləmədiyi üçün xidmətlər ləngiyəcək. Həkimlər kağız sənədlərə qayıtmalı olacaqlar.
Bəs sosial həyat?
İlk günlərdə insanlar özlərini qəribə hiss edəcəklər. Telefon əllərində olacaq, amma istifadə edə bilməyəcəklər. Barmaqlar avtomatik olaraq sosial şəbəkə tətbiqlərini axtaracaq. Uzun illər formalaşmış vərdiş birdən-birə yox olmayacaq. Bir neçə gündən sonra maraqlı dəyişikliklər başlaya bilər. İnsanlar parkda daha çox söhbət edəcək, qonşular bir-birinin qapısını döyəcək, dostlarla görüşmək üçün əvvəlcədən plan qurulacaq. Uşaqların bir hissəsi küçəyə çıxacaq. Bəlkə də illərdir toz basmış stolüstü oyunlar yenidən masaların üzərinə qayıdacaq.
Amma hər şey romantik görünməyəcək. İnternetin yoxluğu təkcə sosial şəbəkələrin itməsi demək deyil. Bu, həm də minlərlə insanın işini, gəlirini və gündəlik həyatını itirməsi deməkdir. Rəqəmsal marketinq mütəxəssisləri, proqramçılar, bloqerlər, onlayn mağaza sahibləri, kuryer platformaları, taksi xidmətləri və yüzlərlə peşə bir anda fəaliyyətini dayandıra bilər.
Maraqlıdır ki, psixoloqlar son illər “rəqəmsal asılılıq” anlayışının sürətlə yayıldığını bildirirlər. Bir çox insan telefonu yoxlamağı şüurlu qərarla deyil, refleks kimi edir. İnternetin birdən yox olması bəzi insanlar üçün siqareti və ya qəhvəni qəfil tərgitmək qədər çətin ola bilər. Əsəbilik, narahatlıq, boşluq hissi və hətta panika yaşayanların sayı arta bilər. Digər tərəfdən, bu hadisə insanlara uzun müddətdir unutduqları bir şeyi xatırlada bilər: real ünsiyyəti. Bəlkə də ailə üzvləri eyni otaqda oturub saatlarla söhbət edəcək, dostlar bir-birinə səsli mesaj yox, qapı döyərək baş çəkəcəklər.
Əslində sual internetin yox olması deyil. Əsas sual budur: biz texnologiyadan istifadə edirik, yoxsa texnologiya artıq bizi idarə edir?
Bəlkə də internet sabah heç vaxt yox olmayacaq. Amma onun bir günlük belə dayanacağını təsəvvür etmək kifayətdir ki, həyatımızın nə qədər böyük hissəsini görünməyən rəqəmsal tellərin üzərində qurduğumuzu anlayaq. Bəzən ən güclü texnologiyanın dəyəri yalnız onu itirmək ehtimalını düşündüyümüz anda ortaya çıxır.
