Gün ərzində tez-tez və xüsusilə də qeyri-iradi şəkildə yuxuya getmək yaşlı insanlarda demensiyanın erkən əlamətlərindən biri ola bilər. Yeni araşdırma göstərib ki, gündüz yuxu vərdişlərindəki dəyişikliklər yaddaş və düşünmə qabiliyyətində ciddi problemlər yaranmazdan illər əvvəl müşahidə edilə bilər.
Alimlər təxminən min yaşlı ABŞ sakininin sağlamlığını və yuxu vərdişlərini on il ərzində izləyiblər. Araşdırmanın nəticələrinə görə, həftənin əksər günlərində və ya hər gün mürgüləyən iştirakçılarda demensiya riski nadir hallarda gündüz yatan və ya ümumiyyətlə mürgüləməyən şəxslərlə müqayisədə 48 faiz daha yüksək olub.
Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, bu əlaqə iştirakçıların ümumi sağlamlıq vəziyyəti və gecə yuxusunun keyfiyyəti nəzərə alındıqdan sonra da davam edib. Bu isə gündüz yuxululuğunun yalnız yuxu çatışmazlığı ilə deyil, beyində baş verən digər proseslərlə də əlaqəli ola biləcəyini göstərir.
Araşdırmada gündüz yuxusunun xarakterinə də xüsusi diqqət yetirilib. Məlum olub ki, əvvəlcədən planlaşdırılmış istirahətlə insanın gündəlik fəaliyyətləri zamanı qeyri-iradi şəkildə yuxuya getməsi arasında mühüm fərq var.
Gün ərzində gözlənilmədən yuxuya gedən iştirakçılarda demensiya riski müqayisə qrupuna nisbətən 39 faiz yüksək olub. Bununla belə, gündüz yuxusunu əvvəlcədən planlaşdıran insanlarda digər risk amilləri nəzərə alındıqdan sonra demensiya riskinin əhəmiyyətli dərəcədə artması ilə əlaqə müəyyən edilməyib.
Alimlər hesab edirlər ki, gündüz yuxululuğunun artması beyində xəstəliklə əlaqəli erkən dəyişikliklərin nəticəsi ola bilər. Məsələn, Alzheimer xəstəliyi zamanı beyində oyaqlığı qoruyan və yuxu rejimini tənzimləyən sistemlər zədələnə bilər. Nəticədə insan özünü daha çox yorğun hiss edir və adi fəaliyyətləri zamanı belə qeyri-iradi olaraq yuxuya gedə bilər.
Beləliklə, gündüz yuxululuğu demensiyanın birbaşa səbəbi deyil, bəzi hallarda xəstəliyin erkən xəbərçisi ola bilər. Lakin tədqiqat müşahidə xarakteri daşıdığından, alimlər aşkar edilmiş əlaqənin səbəb-nəticə əlaqəsi olduğunu sübut edə bilməyiblər.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, gündüz mürgüləyən hər kəsdə demensiya inkişaf etmir. Araşdırmada tez-tez gündüz yatan iştirakçıların təxminən yarısında müşahidə dövründə bu xəstəlik qeydə alınmayıb. Bundan başqa, arabir mürgüləmək demensiya riskinin artması ilə eyni əlaqəni göstərməyib.
Buna görə də yalnız bu araşdırmanın nəticələrinə əsaslanaraq gündüz yuxusundan imtina etmək üçün səbəb yoxdur. Əsas diqqət yetirilməli məqam insanın əvvəlki vərdişləri ilə müqayisədə baş verən dəyişikliklərdir.
Əgər əvvəllər gündüz yuxululuğu yaşamayan insanda qəfil və davamlı yatmaq ehtiyacı yaranırsa, o, gündəlik işləri zamanı tez-tez qeyri-iradi yuxuya gedirsə və ya yorğunluğu nəzərəçarpacaq dərəcədə artırsa, həkimə müraciət etməsi tövsiyə olunur. Bu əlamətlər demensiyadan başqa yuxu pozuntuları və digər sağlamlıq problemləri ilə də əlaqəli ola bilər.
