Arxeoloji sahələrdə tapılan yaxşı qorunmuş sümüklərin, çürümüş sümük nümunələrindən fərqli mikrob icmalarına sahib olduğu müəyyən edilib.
Norveçdəki Stavanger Universitetindən Damla Kaptan və onun həmkarlarının apardığı tədqiqata görə, yaxşı qorunmuş arxeoloji sümük nümunələri ilə ağır dərəcədə çürümüş nümunələr arasında mikrobiom müxtəlifliyi baxımından ciddi fərqlər var. Bu kəşf, mikrobların sümük deqradasiyasına (çürüməsinə) necə töhfə verdiyini anlamaq üçün yeni bir perspektiv təqdim edir.
Arxeoloji sümüklərdə mikrob izləri
Tədqiqatçılar Norveçdəki orta əsr qəbiristanlıqlarından götürülmüş, 11-ci və 19-cu əsrlər arasına aid sümük nümunələrini təhlil ediblər. Nümunələrin bəziləri açıq havada, bəziləri isə kilsə binaları kimi qapalı məkanlarda basdırılmışdı. Açıq havada olan və daha qədim sümüklərin daha çox çürüdüyü müşahidə olunub.
Aparılan analizlər nəticəsində maraqlı mikrob fərqlilikləri ortaya çıxıb:
Lysobacter cinsi: Orta dərəcədə çürümüş sümüklərlə əlaqəli olduğu müəyyən edilib.
Streptomyces cinsi: Yaxşı qorunmuş sümüklərdə daha çox müşahidə olunub.
Bəzi Streptomyces və Streptosporangium bakteriyalarının kollageni parçalayan fermentlər istehsal etdiyi məlumdur ki, bu da sümük çürüməsində rol oynaya bilər.
Niyə bəzi sümüklər daha yaxşı qorunur?
Tədqiqatçılar daha yeni, qapalı məkanlarda saxlanılan və yaxşı qorunmuş sümüklərdə mikrob müxtəlifliyinin daha yüksək olduğunu qeyd edirlər. Bunun səbəbi kimi aşağıdakılar göstərilir:
Qida ehtiyatı: Yaxşı qorunmuş sümüklər mikrob həyatını dəstəkləyə biləcək daha çox qida maddəsi və struktura malikdir.
Mikrob tarazlığı: Sümüklərin müəyyən mikrobları saxlayarkən belə nisbətən bütöv qala bilməsi, ekosistemin qoruyucu rol oynaya biləcəyinə işarə edir.
“Ölülərin hələ də danışacaq hekayələri var”
Tədqiqatın rəhbəri Damla Kaptan, köhnə sümüklərin sadəcə cansız qalıqlar olmadığını vurğulayır:
“Köhnə sümüklər bioloji olaraq səssiz qalıqlar deyil. Dəfndən sonra sümüklərin əsrlər boyu necə dəyişdiyini ortaya qoya biləcək zəngin mikrob imzaları daşıyırlar. Bəzi cəsədlər dəfndən sonra sürətlə yox olur, bəziləri isə əsrlərlə qorunmuş qalır. Araşdırmamız insan sümüklərində çürüməni və uzunmüddətli qorunmanı şəkilləndirə biləcək gizli mikrob proseslərini araşdırır.”
Həmmüəllif Hege Ingjerd Hollund isə mikroskopik müşahidələrini genetik analizlərlə birləşdirərək, sümüklərə zərər verən “günahkarların” (bakteriyaların) izinə düşdüklərini bildirir. DNT-nin zamanla pozulması və çirklənmə riski kimi çətinliklərə baxmayaraq, bu tədqiqat arxeologiya elmi üçün “çığır açıcı bir addım” hesab olunur.
