Azərbaycanda çıxarışı olmayan evlər və torpaq sahələri mülkiyyət hüquqlarının rəsmiləşdirilməsi baxımından bir çox vətəndaş üçün aktual problem olaraq qalır. Sənədləşdirilməmiş əmlakın alqı-satqısı, vərəsəlik yolu ilə ötürülməsi və digər hüquqi əməliyyatlar zamanı çətinliklər yarana, mülkiyyət hüququnun tanınması isə əlavə prosedurlar tələb edə bilər. Belə əmlakların hansı hallarda qanuniləşdirilməsinin mümkün olduğu, bunun üçün hansı sənədlərin tələb edildiyi və prosesin hansı qaydada həyata keçirildiyi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bəs, çıxarışı olmayan ev və torpaq sahələrinin mülkiyyət hüququnu rəsmiləşdirmək üçün hansı hüquqi yollar mövcuddur, bunun üçün hansı sənədlər tələb olunur və hansı hallarda əmlakın sənədləşdirilməsi mümkün olmaya bilər?
Mövzu ilə bağlı açıqlama verən əmlak eksperti Fərid Cəfərli bildirib ki, daşınmaz əmlak üzərində mülkiyyət hüququnun rəsmiləşdirilməsi vətəndaşların hüquqlarının qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
“Azərbaycanda uzun illərdir istifadə edilən, lakin dövlət reyestrindən çıxarışı olmayan evlər və torpaq sahələri ilə bağlı problemlər hələ də aktualdır. Bu vəziyyətin əsas səbəbləri arasında sovet dövründən qalmış sənədlər, arxiv məlumatlarının natamamlığı, tikinti sənədlərinin olmaması, vərəsəlik məsələlərinin rəsmiləşdirilməməsi və bələdiyyə qərarları əsasında əldə edilmiş torpaqlarla bağlı hüquqi problemlər yer alır. Çıxarışın olmaması əmlak üzərində hüququn ümumiyyətlə mövcud olmadığını göstərmədiyi kimi, evdə uzun müddət yaşamaq və ya torpaqdan istifadə etmək də mülkiyyət hüququnu öz-özlüyündə təsdiqləmir. Buna görə də hər bir əmlakın hüquqi vəziyyəti və mövcud sənədlərin qanunvericiliyə uyğunluğu fərdi qaydada araşdırılmalıdır”.
Ekspert bildirib ki, vətəndaşın əlində torpaq ayrılması haqqında qərar, texniki pasport, arxiv arayışı, əvvəlki qeydiyyat sənədi və ya vərəsəlik sənədi ola bilər. Lakin bu sənədlərin mövcudluğu avtomatik olaraq çıxarış almaq hüququ yaratmır:
“Onların hüquqi qüvvəsi və konkret əmlaka aidiyyəti yoxlanılmalıdır. Çıxarış almaq üçün ilk növbədə torpaq sahəsinin hansı əsasla ayrıldığı, tikintinin qanuniliyi, torpağın təyinatı və qeydiyyata mane olan hallar müəyyənləşdirilməlidir. Bundan sonra müvafiq dövlət qurumuna müraciət edilərək hüququn qeydiyyata alınmasının mümkünlüyü qiymətləndirilməlidir. Texniki pasport əmlakın sahəsini və digər texniki göstəricilərini əks etdirsə də, öz-özlüyündə mülkiyyət hüququnu təsdiqləmir. Eyni zamanda, bələdiyyə qərarı və torpaqla bağlı digər sənədlər də yalnız qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olduqda hüquqların rəsmiləşdirilməsi üçün əsas sayıla bilər”.
Onun sözlərinə görə, torpaq sahəsinə mülkiyyət hüququnun qeydiyyata alınması həmin ərazidəki evin də avtomatik qeydiyyatı demək deyil:
“Evin tikintisinin qanuniliyi, tələb olunan sənədlər və texniki göstəricilər ayrıca araşdırılır. Hüquqi çatışmazlıqlar olduqda onların qanuni qaydada aradan qaldırılmasının mümkünlüyü müəyyən edilməlidir. Vətəndaşlara tövsiyə olunur ki, əllərindəki köhnə sənədləri qorusun, torpağın hüquqi statusunu dəqiqləşdirsin və çıxarış almaq üçün müraciət etməzdən əvvəl əmlakın sənədlərini hərtərəfli araşdırsınlar”.
