Ata məsuliyyəti, mənəvi dəyərlər və cəmiyyətə verilən örnək haqqında
Bəzən insanın əsl siması tutduğu vəzifədə, söylədiyi yüksək pafoslu sözlərdə, cəmiyyət qarşısında yaratdığı obrazda deyil, həyatın ən həssas məqamlarında etdiyi seçimlərdə görünür.
İnsan haqqında çox şey demək olar. Onun vəzifəsini, titulunu, nüfuzunu, cəmiyyətdəki mövqeyini sadalamaq mümkündür. Lakin bütün bunların fövqündə bir həqiqət dayanır: insan ilk növbədə insandır. O, ata, övlad, həyat yoldaşı, qardaş, dost və cəmiyyətin bir üzvüdür. Və bu münasibətlərin hər birinin öz mənəvi məsuliyyəti vardır.
Son günlər ictimai müzakirələrə səbəb olan iki hadisə məni məhz bu barədə düşünməyə vadar etdi.
Uzun illər Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında mühüm vəzifələr tutmuş, Prezidentin ictimai-siyasi məsələlər üzrə köməkçisi və Prezident Administrasiyasının İctimai-siyasi məsələlər şöbəsinin müdiri olmuş Əli Həsənovun adı illər əvvəl atasının vəfatı və dəfn mərasimi ilə bağlı müxtəlif məlumatlarda da hallanıb. Lakin həmin məlumatın özünü təsdiqləyən mötəbər ilkin mənbəyə rast gəlmədiyim üçün bu məsələni hökm kimi təqdim etməyi doğru saymıram.
Bu gün isə tanınmış jurnalist və REAL TV rəhbəri Mir Şahin Ağayevin oğlu Mirçingiz Ağazadənin toy mərasimində atasının iştirak etməməsi barədə xəbərlər yayılıb. Mətbuatda bunun ata-oğul arasında yaranmış mübahisə ilə əlaqədar olduğu bildirilir.
Vaxtilə Əli Həsənovun yetişdirdiyi Mir Şahin Ağayevin bu gün öz övladının toyunda atdığı addım isə istər-istəməz başqa bir sual doğurur: cəmiyyət qarşısında tanınan, söz sahibi olan insanın şəxsi davranışı hansı mənəvi örnəyi formalaşdırır?
Mənim üçün əsas məsələ konkret mübahisənin səbəbi deyil.
Əsas məsələ ata ilə övlad arasındakı münasibətin cəmiyyət qarşısında hansı mənəvi mənzərə yaratmasıdır.
Ata ilə övlad arasında mübahisə ola bilər. Bəs mərasimlər?
Heç bir ailə problemsiz deyil.
Ata ilə oğul arasında fikir ayrılığı da ola bilər, inciklik də, hətta ciddi mübahisə də. Bunlar insan həyatının reallıqlarıdır. Heç kim başqa bir ailənin daxilində baş verənləri tam bilmədən hökm verməməlidir.
Amma Azərbaycan cəmiyyətində toy sadəcə musiqi, süfrə və şənlik deyil.
Toy — övladın yeni həyata qədəm qoyduğu gündür.
Ata üçün isə bu gün oğlunun həyatında ən mühüm günlərdən biridir.
Ata oğlunun hər davranışını bəyənməyə bilər. Oğul atasının hər fikri ilə razılaşmaya bilər. Lakin belə günlərdə şəxsi incikliklərin, mübahisələrin və narazılıqların ailə bağlarından üstün tutulması cəmiyyətə müəyyən mesaj verir.
Çünki övlad atasının yalnız sözlərinə deyil, davranışına baxaraq ata olmağı öyrənir.
Bəs milli kişilik nədir?
Biz illərdir “milli kişilik”, “ata qeyrəti”, “ailə dəyəri”, “böyüyə hörmət”, “kiçiyə qayğı”, “övlad məsuliyyəti” kimi anlayışlardan danışırıq.
Bəs milli kişilik yalnız tribunadan söylənilən sözlərdirmi?
Mənim düşüncəmdə xeyr.
Milli kişilik — əsəbiləşəndə özünü idarə etməkdir.
Milli kişilik — gücün olduğu halda qarşı tərəfi əzməməkdir.
Milli kişilik — ata kimi övladının ən mühüm günündə onun yanında ola bilməkdir.
Milli kişilik — övladla münasibətdə yaranmış problemi nümayişə çevirməməkdir.
Milli kişilik — “mən haqlıyam” deməkdən daha əvvəl “mən atayam” məsuliyyətini xatırlamaqdır.
Çünki ata olmaq yalnız övlad dünyaya gətirmək deyil.
Ata olmaq övladın həyatında mənəvi dayaq olmaqdır.
Cəmiyyət qarşısında danışan insanın məsuliyyəti daha böyükdür
İctimai tanınmışlığı olan insanların davranışları istər-istəməz cəmiyyət tərəfindən müşahidə olunur.
Xüsusilə jurnalist, publisist, siyasətçi, dövlət xadimi, ictimai xadim kimi insanların sözləri və davranışları arasında ziddiyyət yarananda bu məsələ artıq yalnız şəxsi həyat çərçivəsində qalmır.
Çünki belə insanlar cəmiyyətə yalnız məlumat vermirlər.
Onlar müəyyən mənada davranış modeli də təqdim edirlər.
İnsan televiziyada ailədən, vətəndən, mənəviyyatdan, milli dəyərlərdən, vicdandan, insanlıqdan danışa bilər. Lakin bütün bunların ən böyük imtahanı insanın öz həyatındadır.
Cəmiyyətin sualı da burada yaranır:
Söylədiyimiz dəyərləri öz həyatımızda nə qədər yaşadırıq?
Bu sual konkret bir şəxsin ünvanına deyil, hamımıza ünvanlanmalıdır.
Övlad atasından nə öyrənir?
Övlad atasından yalnız çörək qazanmağı, işləməyi, pul qazanmağı və həyatda dayanmağı öyrənmir.
O, atasından münasibət qurmağı da öyrənir.
Ata övladına baxaraq öyrədir:
— incikliyə necə cavab verməyi;
— bağışlamağın nə olduğunu;
— ailənin nə qədər dəyərli olduğunu;
— çətin gündə insanın yanında dayanmağı;
— qürurla məsuliyyət arasındakı fərqi;
— haqlı olsa belə, münasibətləri qorumağın mümkün olduğunu.
Bir ata oğlunun toyunda iştirak etmirsə, bunun səbəbini yalnız həmin ailə bilər. Bəlkə də ortada bizim bilmədiyimiz ciddi bir məsələ var. Ona görə kənardan qəti hökm çıxarmaq düzgün deyil.
Amma ümumi mənəvi sual yenə də qalır:
Biz övladlarımıza hansı nümunəni qoyuruq?
Ata öz atasına, oğul öz atasına…
Əgər insanın öz atasına münasibəti ilə onun öz övladına münasibəti arasında mənəvi bir əlaqə axtarsaq, burada çox ciddi bir məsələ ilə qarşılaşırıq.
Nəsillər bir-birinin davamıdır.
Dədə oğula, ata oğula, oğul öz övladına örnək olur.
Azərbaycan ailəsinin gücü də tarixən bu mənəvi zəncirin möhkəmliyindən gəlib.
Atanın əlini öpmək sadəcə bir adət deyil.
Ananın duasını almaq sadəcə ritual deyil.
Böyüyün qarşısında baş əymək zəiflik deyil.
Övladın sevincində yanında olmaq da sadəcə toyda görünmək deyil.
Bunların hamısı mənəvi yaddaşdır.
Əgər bu yaddaş zəifləyərsə, cəmiyyətin ən möhkəm dayaqlarından biri də zəifləyər.
Xalqdan mənəviyyat tələb edən əvvəlcə öz davranışına baxmalıdır
Mən hər zaman hesab etmişəm ki, cəmiyyətə mənəviyyat dərsi verən insanın öz davranışı daha böyük məsuliyyət daşıyır.
Çünki sözün təsiri bir dəfədir, nümunənin təsiri isə illərlə davam edir.
Bir ata oğluna “ailəni qoru” deyə bilər.
Amma oğul atasının ailə qarşısında necə davrandığını görür.
Bir insan “böyüyə hörmət edin” deyə bilər.
Amma övlad onun öz böyüyünə münasibətini görür.
Bir jurnalist “insanlıq” haqqında saatlarla danışa bilər.
Amma onun ən böyük auditoriyası bəzən öz evində oturan övladıdır.
Övladın yaddaşında atanın söylədiyi veriliş yox, atasının ona göstərdiyi münasibət qalır.
Bu baxımdan hər bir ata öz davranışının gələcək nəsildə davam edəcəyini düşünməlidir.
Söhbət bizim cəmiyyətimizdə ata, övlad, ailə, hörmət, bağışlamaq, qürur və mənəvi məsuliyyət anlayışlarının hansı yerdə dayanmasından gedir.
Əgər bir ata ilə oğul arasında problem varsa, onun həlli üçün ailə daxilində minlərlə yol tapmaq mümkündür.
Amma toy bir dəfə olur.
Övladın həyatında bəzi günlər bir daha geri qayıtmır.
Ata da, oğul da illər sonra həmin günə baxıb düşünə bilər:
“Kaş ki, başqa cür davranaydım.”
Bəzən bir addım insanı illərlə peşmançılıqdan xilas edir.
Bəzən isə bir addım bir ömür boyu unudulmur.
Ən böyük vəzifə — insan olmaqdır
İnsan yüksək vəzifə tuta bilər.
Dövlət qarşısında böyük məsuliyyət daşıya bilər.
Televiziyada milyonlarla insana müraciət edə bilər.
Qəzet səhifələrində, efirdə, sosial mediada minlərlə fikir söyləyə bilər.
Amma bütün bunların fövqündə bir vəzifə var:
İnsan olmaq.
Ata olmaq.
Övlad olmaq.
Böyüyə hörmət etmək.
Kiçiyə mərhəmət göstərmək.
İnciklikdən daha böyük olan dəyəri — ailəni qorumaq.
Mənim üçün milli örnək də məhz buradan başlayır.
Milli kişilik səsin yüksəkliyi ilə deyil, məsuliyyətin ağırlığı ilə ölçülür.
Əsl kişilik kimisə susdurmaqda deyil, lazım gələndə öz qürurunu susdura bilməkdədir.
Əsl güc övladını cəzalandırmaqda deyil, onu itirməmək üçün bir addım ata bilməkdədir.
Əsl mənəviyyat isə başqalarına dərs verməkdən əvvəl öz həyatında həmin dərsin cavabını göstərməkdir.
Bu gün cəmiyyətimizə daha çox belə örnəklər lazımdır.
Çünki uşaqlarımız bizim dediklərimizi deyil, etdiklərimizi miras götürürlər.
Və hər ata bilməlidir:
Sən bu gün oğlunla necə davrandınsa, sabah oğlun da öz övladına münasibətdə səndən öyrəndiyini yaşada bilər.
Bu səbəbdən ata olmaq böyük bir ad deyil. Ata olmaq böyük bir məsuliyyətdir.
Rasim MƏMMƏDOV
Dünya Azərbaycanlılarının Mədəniyyət Mərkəzinin Prezidenti
Sabitlik və İnkişaf Mərkəzi İctimai Birliyinin rəhbəri, ictimai xadim
