19–20 sentyabr 2023-cü il — Azərbaycanın Qarabağda keçirdiyi lokal xarakterli antiterror tədbirlərinin tarixçəsinə bir baxış
Bəzən böyük hadisələr gurultu ilə başlamır. Əvvəlcə sükut olur.
Qapalı otaqlarda xəritələr açılır, yüksəkliklərin adları çəkilir, yollar və mövqelər öyrənilir. Hər kəsin bilməməli olduğu bir plan yalnız ona etibar edilənlərin yaddaşında yaşayır. Çünki hərbi əməliyyatda bəzən ən güclü silah yalnız texnika deyil — məlumatın məxfiliyidir.
2023-cü ilin sentyabrında Qarabağda da belə bir mərhələ yaşanırdı.
Azərbaycan uzun müddət davam edən gərginliyin, silahlı təxribatların, mina təhlükəsinin və qanunsuz silahlı birləşmələrin mövcudluğunun yaratdığı vəziyyətlə üz-üzə idi. Sentyabrın 19-da baş verən mina partlayışları nəticəsində mülki şəxslərin və polis əməkdaşlarının həlak olması vəziyyəti daha da kəskinləşdirdi. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi həmin gün Qarabağ bölgəsində lokal xarakterli antiterror tədbirlərinə başlandığını bildirdi.
Amma əməliyyat başlamazdan əvvəl başqa bir mühüm addım atıldı.
Hərbi əməliyyatın ən gərgin anlarında belə mülki insanın həyatı qorunmalı idi.
Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi 19 sentyabrda Qarabağın erməni sakinlərinin hərbi obyektlərdən uzaq durması barədə xəbərdar edildiyini açıqladı. Məlumat mobil SMS xidməti vasitəsilə göndərilir, səsgücləndiricilərdən istifadə olunur, əhaliyə məlumat vərəqələri paylanırdı.
Təhlükəli ərazilərdən insanların çıxarılması üçün Laçın yolu və digər istiqamətlərdə humanitar dəhlizlər və qəbul məntəqələri yaradılmışdı. Qadınlara, uşaqlara, yaşlılara, xəstələrə və fiziki məhdudiyyətli şəxslərə yardım göstərilməsi də açıqlamada xüsusi qeyd olunurdu.
Əməliyyatın diqqət çəkən məqamlarından biri də məhz bu idi: hədəf mülki əhali deyil, hərbi infrastruktur idi.
Nazirlik yüksək dəqiqlikli silahlardan istifadə olunmaqla yalnız legitim hərbi obyektlərin və hərbi infrastrukturun hədəfə alındığını bildirmişdi.
Yüksəkliklərin sükutu
Qarabağın dağlıq coğrafiyasında hər bir yüksəklik öz sözünü deyir.
Fərrux və ətrafındakı yüksəkliklər…
Sarıbaba…
Qırxqız…
Bu adlar sadəcə xəritədəki nöqtələr deyildi. Dağlıq ərazidə yüksəkliklərə nəzarət müşahidə, hərəkət və müdafiə baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Əsgər üçün dağ başqa cür görünür. Orada hər addım ölçülür.
Sıldırım qayalar, dar keçidlər, çətin relyef və qarşı tərəfin mövqeləri…
Belə ərazilərdə üstünlük texnikanın çoxluğu ilə ölçülmür. Dağ şəraitində əsgərin hazırlığı, düzgün koordinasiya və hər bir qərarın vaxtında verilməsi döyüşün gedişinə birbaşa təsir göstərir.
Azərbaycan Ordusunun əvvəlki illərdə keçirdiyi əməliyyatlar, xüsusilə 2020-ci il Vətən müharibəsindən sonra yaranmış yeni hərbi-siyasi reallıqlar 2023-cü ilin sentyabr hadisələrinə aparan proseslərin mühüm hissəsini təşkil edirdi.
19 sentyabr — ilk saatlar
Sentyabrın 19-da əməliyyat başladı. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin açıqlamasına görə, əsas məqsədlər arasında qanunsuz silahlı birləşmələrin tərksilah edilməsi, Azərbaycan ərazilərindən çıxarılması, onların hərbi infrastrukturunun zərərsizləşdirilməsi və Azərbaycanın konstitusiya quruluşunun bərpa olunması var idi. Eyni zamanda, işğaldan azad edilmiş ərazilərə qayıdan dinc əhalinin, eləcə də bərpa-quruculuq işlərinə cəlb olunmuş mülki işçilərin və hərbi qulluqçuların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi də qarşıya qoyulan vəzifələr sırasında idi.
Hadisələr sürətlə inkişaf edirdi.
Saatlar keçdikcə cəbhə xəttinin müxtəlif istiqamətlərindən xəbərlər gəlirdi.
Axşam saatlarında Müdafiə Nazirliyinin keçirdiyi brifinqdə 60-dan çox döyüş mövqeyinin Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətinə keçdiyi bildirildi. Həmçinin hərbi texnika, artilleriya qurğuları, minaatanlar, radioelektron mübarizə vasitələri və digər hərbi təyinatlı vasitələrin zərərsizləşdirildiyi açıqlanmışdı. Əməliyyat artıq öz nəticəsini göstərirdi.
“Qisas” sözünün arxasında
Bu gün 19 sentyabr hadisələrini xatırlayarkən “Qisas” adı da yaddaşımızda xüsusi yer tutur.
Amma qisas yalnız bir söz deyil. Onun arxasında itirilmiş insanların xatirəsi, illərlə davam edən ağrı və dövlətin öz vətəndaşlarını qorumaq məsuliyyəti dayanır.
Bu baxımdan “Qisas”ı yalnız hərbi əməliyyat adı kimi deyil, yaddaşın və məsuliyyətin ifadəsi kimi də düşünmək mümkündür.
Azərbaycanın rəsmi açıqlamalarında 19 sentyabr hadisələrinin baş verməsinə səbəb kimi mina partlayışları və Azərbaycan hərbçilərinə qarşı silahlı təxribatlar göstərilirdi.
19 sentyabrda başlayan əməliyyat uzun sürmədi. 20 sentyabrda Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi lokal xarakterli antiterror tədbirlərinin dayandırılması ilə bağlı məlumat yaydı.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev sonrakı çıxışlarında əməliyyatın təxminən 23 saatdan artıq davam etdiyini və nəticədə Azərbaycanın bütün ərazisində suverenliyinin və konstitusiya quruluşunun bərpa edildiyini bildirdi.
Beləliklə, 2020-ci ildə başa çatan Vətən müharibəsindən sonra qarşıda qalan əsas məsələlərdən biri də həll edilmiş oldu. Azərbaycanın dövlət bayrağı ölkənin bütün ərazisində dalğalanmağa başladı.
Bir səhifə bağlandı, yeni səhifə açıldı
Tarixdə bəzi günlər təqvimdəki adi rəqəmlərdən daha böyük məna daşıyır.
19 sentyabr 2023-cü il belə günlərdən biridir.
20 sentyabr isə…
Artıq yalnız əməliyyatın başa çatdığı tarix deyil.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2024-cü il 19 sentyabr tarixli Sərəncamı ilə 20 sentyabr Azərbaycan Respublikasında Dövlət Suverenliyi Günü elan edildi.
Sərəncamda 20 sentyabr 2023-cü ildə Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyinin təmin edildiyi və qanunun aliliyinin bərpa olunduğu qeyd edilir.
Leyla Fərat
