“Yeni Yazarlar və Sənətçilər Birliyi 1 avqust – 30 sentyabr tarixində Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə 2026-cı ildə reallaşdırdığı növbəti ikiaylıq “Süni intellekt və Sintetik Zəka” adlı innovativ layihəsi çərçivəsində aktiv fəaliyyətlərə başlayıb.
Bu barədə layihə rəhbəri, YYSİB sədri, tanınmış analitik-ekspert Aydın Xan Əbilov geniş məlumatları media üçün açıqlayıb. A.X.Əbilov bildirib ki, layihə süni intellekt və sintetik zəka (qısaldılmış adları – Sİ və SZ) haqqında geniş ictimai maarifləndirmə işləri aparmaq, gənclərdə bu texnologiyanın verdiyi imkanlardan düzgün istifadə bacarıqlarını formalaşdırmaq, eyni zamanda onların imkanları, sosial və təhlükəsizlik risklərinə nəzarət etmək kimi məsələləri özündə cəmləyir. Azərbaycan insanının süni intellekt və sintetik zəka imkanları, onlarla bağlı proqramlar, tətbiqlər, böyük dövlətlər tərəfindən dünyanı idarə etmək üçün onlardan intellektual və innovativ formalarda İKT silahı kimi yararlanması ilə bağlı dəqiqləşdirilmiş geniş təsəvvürlər yoxdur. Layihə bu problemlərin həllinə, neo-maarifçilik, təbliğat, tanıtım vasitələrindən yararlanmaqla əsasən Sİ və SZ həmlələrindən qorunmalarının vacib olduğu yeni nəsil nümayəndələrinin məlumatlılığının artırılmasına istiqamətlənib. Cəmiyyətə Sİ və SZ anlayışlarını sadə və anlaşılan formada təqdim etmək, gənclərə süni intellekt alətlərindən (ChatGPT, Copilot, Gemini və s.) faydalı istifadə yollarını öyrətmək, İnternetdə etik və təhlükəsizlik haqqında virtual tanıtım və neo-maarifləndirici visual, virtual materiallar hazırlayaraq orta məktəblərdə, ictimai düşüncə məkanlarında təqdimatlar təşkil etməklə problemləri qismən azaltmaq nəzərdə tutulub.”
Layihə rəhbəri onu da söyləyib ki, süni intellekt, dünyada olduğu kimi, Azərbaycanda da təhsil, media, TV, sənət, iqtisadiyyat və gündəlik həyatda geniş tətbiq olunur. Lakin Sİ bağlı fərdi və milli məlumatların qorunması kimi məsələlər aktuallaşır. Geniş ictimaiyyət, yeni nəsil nümayəndələri – şagirdlər, tələbələr, gənclər, eləcə də müəllimlər süni intellekt və süni zəka haqqında əsaslar məlumatlarla tanış olacaq, imkanlarından yararlanmaq üçün istifadə qaydalarını öyrənəcəklər, onu öz gündəlik həyat fəaliyyətlərində tətbiq etsələr də, təhlükələri, təhdidləri, saxtakarlıqları haqqında əsaslı bilgilər əldə edəcəklər. Cəmiyyətdə rəqəmsal savadlılıq və təhlükəsizlik anlayışları inkişaf etdiriləcək, İKT və İnternet, mobil imkanlar, virtual etik davranışlar, süni intellektin – sintetik zəka resurslarının zənginləşməsində hər bir şəxsin kreativ qatqılarının vacibliyi ortaya qoyulacaq. Yaradılacaq neo-aarifləndirici məzmun, İnternet TV məhsulları, elektron nəşrlər, maarifləndiriçi kitabça uzun müddət istifadəyə faydalı olacaq.
İnternet TV verilişlər, Sİ-lə hazırlanmış neo-maarifləndirici vizual/virtual məhsullar vasitəsilə təqdimat, neomaarifləndirici real/virtual tanıtım aksiyalarI, İnternet saytlarında gedəcək məlumatlar və sosial şəbəkələrdə yaradılacaq bilgiləndirici səhifələr müstət nəticələr, eyni zamanda qarşıya qoyulan vəzifələrin konkret müsbət həlləri vasitəsilə geniş ictimaiyyətə təsir ediləcək, Sİ – SZ sahəsinin inkişafına təkan verəcək. Yeni iş yerlərinin, virtual ofislərin, Sİ köməkçilərin, SZ asisentlərinin yaradılması yönündə aparılacaq neo-bilgiləndirmənin böyük təsiri olacaq. Sİ-dost, SZ-köməkçisi, virtual imkanlar anlayışları ictimai şüurda oturuşacaq.
Layihə şərçivəsində müxtəlif istiqamətlərdə fəaliyyətlər gerçəkləşdirilir: Kreativ intellektualların Sİ və SZ neo-maarifçilik hərəkatı yaratmaqla geniş əhali qrupları bu problemlər ətrafında birləşdiriləcək. İKT, Sİ və SZ vasitəsilə virtual – innovativ imkanlarla bağlı yeni fikir formalaşdırılacaq. Lənkərandakı orta məktəbdə ictimai-mədəni tanıtım tədbirləri keçirməklə, yerli gəncləri mövcud qlobal informasiya və rəqəmsallaşma – Sİ və SZ imkanları, təhdidləri ilə bağlı tanışlığa dəvət ediləcək. İKT, Sİ və SZ dəyişmələri, milli informasiya/intellektual mühitlərinin qorunması ilə bağlı neo-maarifçi resurslar yaradılacaq: rəqəmsal imkanlar yaradılacaq ki, orta və ali məktəblərdə alternativ e-öyrətmə forması kimi istifadə edilsin. Sİ, SZ və İKT imkanlarına dair kreativ, xüsusi sosial şəbəkə səhifəsi hazırlanacaq, materiallar yayımlanaraq geniş ictimaiyyət neo-məlumatlanacaq. İKT, Sİ və SZ aid 3 buraxılış e-maarifçi İnternet TV veriliş hazırlanıb yayımlanacaq ki, o istiqamətdə boşluqlar doldurulacaq. Yerli e-aktivist gənclərin iştirakıyla neo-maarifçi aksiyalar reallaşdırılacaq: real/virtual fəaliyyətlər zamanı İKT, İnternet, Sİ və SZ təhlükəsizliyinin qarşısı alınması ilə bağlı məlumatlılıq artırılacaq. Layihə fəaliyyətləri, silsilə İnternet TV verilişlərin təqdimatı, yayımı aparmaqla, real tanıtım tədbiri keçirməklə, ictimai şüurda dəyişiliklərə təkan veriləcək.
Layihə çərçivəsində sosial şəbəkədə ayrıca səhifə də hazırlanaraq istifadəçilərin ixtiyarına buraxılıb: https://www.facebook.com/share/1GdAHuHh65/ – bu resursda Sİ-lə bağlı maraqlı materiallar ayyımlanır.
Real olaraq – İKT resurslarının cəmləşdirildiyi paytaxt Bakı şəhəri, Lənkəran rayonu, eləcə də virtual olaraq İnternet – sosial şəbəkələr vasitəsilə respublikanın hər tərəfi əhatələndirilməsi nəzərdə tutulur. İnformasiya Kommunikasiya Texnologiyaları, İnternet resursları – süni intellekt, sintetik zəka, yeni mobil tətbiq və proqramlarla dəyişmələrinin sərhədləri genişdir: layihənin əsas fəaliyyətləri Bakı şəhərində mərkəzləşdirilmiş idarəçilik formasında həyata keçirilsə də, əsas real fəaliyyətlər cənub bölgəsi, daha çox virtual təhdidlərlə üzləşən Lənkəran rayonunu (model olaraq), İnternet, yeni media, e-kitabxana və sosial şəbəkəüstü bütün respublikanı əhatə etmək planlaşdırılır. İnternet – sosial şəbəkələr vasitəsilə respublikanın hər tərəfini, eləcə də milli diaspor nümayəndələrinin kompakt yaşadıqları xarici ölkələri əhatələməklə, neomarifçi tanıtım vasitələri ilə həm qlobal, həm də milli e-təhdidlər yaratdığını geniş ictimaiyyətə çatdırılması nəzərdə tutulur.
Dünyada və ölkəmizdə İKT və süni zəka dəyişmələrinin, sintetik zəka tarazlığının bərpa edilməsi, informasiya mühitinin qorunması, neo-maarifçiliyin genişləndirilməsi, zəmanəyə, həyata innovativ baxışların formalaşdırılması istiqamətində dövlət qurumları və ictimai təsisatlar, KİV, TV, yeni media, sosial şəbəkə resursları yerli icmaların nümayəndələrinin də cəlb olunduğu e-bələdçilərin formalaşdırlması, yeni kreativ yanaşmalara motivasiya verilməsi layihəsonrakı fəaliyyətlərə təkan verəcək. İnternet, İKT marşurutlarının genişləndirilməsi, süni intellekt mühitlərinə münasibətləri dəyişcək, gənclərdə sintetik zəka resurslarının yaradılmasına meyl oyadacaq, intellektual mühitin qorunması, e-dəyişmələrinin əhəmiyyətli təsirləri ilə bağlı risklərin dəyərləndirilməsi baxımından layihənin dayanıqlığı göz qabağındadır. Əldə edilən nəticələrin paylaşılması, geniş əhali qruplarının e-maarifləndirilməsi, könüllülərin peşəkarlaşması baxımından da layihənin aktual əhəmiyyəti və davamlığı görünür.
Nihad Əbilli,
YYSİB Analitik-İnformasiya bölümünün əməkdaşı
