Günəş sistemində bəzi buzlu peyklərin səthinin altında böyük okeanların mövcud olduğu ehtimal edilir. Lakin yeni araşdırma göstərir ki, güclü kosmik toqquşmalar belə bu peyklərdə uzunmüddətli okeanların yaranmasını təmin etməyə bilər.
NASA, Cənub-Qərb Tədqiqat İnstitutu və İsrailin Weizmann Elm İnstitutunun alimləri buzlu peyklərdə yeraltı okeanların necə formalaşdığını araşdırıblar.
“Nature Astronomy” jurnalında dərc olunan tədqiqatda alimlər kompüter modellərindən istifadə edərək iri toqquşmaların Saturn və Uranın peyklərinə təsirini öyrəniblər.
Araşdırmada əsas diqqət Saturnun Enselad, Titan və Diona, həmçinin Uranın Titaniya, Oberon, Ariel, Umbriel və Miranda peyklərinə yönəlib. Bu kosmik cisimlərin bəzilərinin bu gün də yeraltı okeanlara malik ola biləcəyi, digərlərində isə okeanların keçmişdə mövcud olub sonradan donduğu ehtimal edilir.
Alimlərin modellərinə görə, böyük bir asteroid və ya digər kosmik cismin peyklə toqquşması onun daxilindəki buzları əridərək müvəqqəti okean yarada bilər. Lakin ərimə zamanı buz və qayadan ibarət qarışıq əmələ gəlir. Ağır qayalar qısa müddətdə okeanın dibinə çökür və nəticədə maye suyun uzun müddət qalmasına mane olur.
Tədqiqatın həmmüəllifi, Cənub-Qərb Tədqiqat İnstitutunun alimi Alyssa Rhoden bildirib ki, kiçik və donmuş peykə güclü zərbənin okean yaradacağı düşünülsə də, modellər bunun son dərəcə çətin olduğunu göstərir.
Onun sözlərinə görə, bəzi hallarda güclü toqquşma yeni okean yaratmaq əvəzinə mövcud okeanın itməsinə və ya onun formalaşmasının qarşısının alınmasına səbəb ola bilər.
Okean dünyaları niyə alimləri maraqlandırır?
Yer üzündə həyatın mövcudluğu üçün əsas amillərdən biri maye sudur. Bu səbəbdən alimlər səthinin altında okean ola biləcək peykləri potensial həyat izlərinin axtarışı baxımından xüsusi maraqla öyrənirlər.
Günəş sistemində Yupiterin Avropa, Qanimed və Kallisto peykləri, Saturnun Titan, Enselad və Mimas peykləri, həmçinin Pluton, Serera və Neptunun Triton peyki mümkün okean dünyaları sırasında göstərilir.
Bu istiqamətdə NASA-nın “Europa Clipper” missiyası xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Kosmik aparat hazırda Yupiter sisteminə doğru hərəkət edir və 2030-cu ildə oraya çatmalıdır. Missiyanın əsas məqsədlərindən biri Avropa peykinin həyat üçün əlverişli şəraitə malik olub-olmadığını araşdırmaqdır.
NASA-nın “Dragonfly” missiyası isə Saturnun ən böyük peyki Titanı öyrənəcək. Kvadrokopter tipli aparat Titanın səthində müxtəlif əraziləri araşdıraraq həyatın yaranması üçün vacib olan kimyəvi maddələrin izlərini axtaracaq.
Yeni araşdırma göstərir ki, buzlu peyklərdə okeanların yaranması yalnız temperatur və kosmik toqquşmalardan deyil, həm də həmin peyklərin daxili quruluşundan və geoloji proseslərindən asılıdır.
