6 avqust — döyüşlərin gərginləşdiyi gün
1992-ci il avqustun əvvəllərində Gədəbəyin Şınıx bölgəsində vəziyyət olduqca mürəkkəb idi. Başkəndə və ətraf yüksəkliklərə nəzarət məsələsi bölgənin təhlükəsizliyi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.
Avqustun 6-da Mutudərə istiqamətində döyüşlər daha da şiddətləndi. Dağlıq relyef əməliyyatın gedişini çətinləşdirirdi. Sıldırım qayalar, dar yollar və yüksəkliklər hərbi bölmələrin hərəkətini məhdudlaşdırırdı.
Şınıxla əlaqələrin kəsilməsi isə vəziyyəti daha da ağırlaşdırmışdı.
Döyüşçülər mövqelərini qorumağa çalışır, strateji yüksəkliklərin əldən çıxmaması üçün müqavimət göstərirdilər. Bu döyüşlərdə artilleriyanın rolu böyük idi.
“Topçu İsgəndər” kimi tanınan İsgəndər Aznaurov da həmin ağır günlərdə öz döyüş tapşırığını yerinə yetirirdi.
Avqustun 7-də döyüşlərin əsas ağırlıq mərkəzi yüksəkliklər idi. Dağlıq ərazidə hündürlüyə nəzarət yalnız həmin nöqtənin qorunması demək deyildi; bu, həm də ətraf yolları və düşmən mövqelərini nəzarətdə saxlamaq üçün mühüm strateji üstünlük qazandırırdı. Məhz bu səbəbdən Mutudərə və ətrafdakı istiqamətlər uğrunda gərgin mübarizə səngmirdi.
Şəxsi heyət ağır şəraitdə müdafiəni davam etdirirdi. Rabitə və təminat imkanlarının məhdudlaşdığı bir vaxtda komandirlərin üzərinə böyük məsuliyyət düşürdü.
Cahangir Rüstəmov kimi zabitlərin əsas vəzifəsi qüvvələri çevik idarə etmək və qarşıya qoyulmuş döyüş tapşırığını layiqincə yerinə yetirmək idi.
Rizvan Pirnəzərov və digər silahdaşları da bu ağır döyüşlərin önündə gedirdilər.
Səngərlərdə gecə ilə gündüz bir-birinə qarışmışdı. Amma məqsəd dəyişmirdi — Başkəndə gedən yolu açmaq.
8 avqust — Başkəndin azad edilməsi
Avqustun 8-i Başkənd əməliyyatının ən mühüm tarixlərindən biri oldu. Günlərlə davam edən döyüşlərdən sonra Azərbaycan silahlı qüvvələri Başkənd üzərində nəzarəti təmin etdilər.
Bu hadisə Gədəbəy bölgəsində hərbi-strateji baxımdan mühüm nəticə yaratdı. Lakin Başkəndin azad edilməsini yalnız həmin günün hadisəsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Çünki əməliyyatın nəticəsinə aparan yol Mutudərənin səngərlərindən, Şınıxın yüksəkliklərindən və günlərlə davam edən ağır döyüşlərdən keçmişdi. Həmin səngərlərdə dayanan insanlar bu qələbənin əsas iştirakçıları idilər.
İsgəndər Aznaurovun artilleriya fəaliyyəti, Rizvan Pirnəzərovun və digər döyüşçü yoldaşlarının şücaəti və iştirakı, komandirlərin verdiyi qətiyyətli qərarlar bu ümumi mübarizənin ayrı-ayrı parlaq səhifələrini təşkil edirdi.
Başkəndin nəzarətə götürülməsi ilə Gədəbəy istiqamətində Azərbaycan üçün mühüm strateji nəticə əldə edildi. Lakin müharibənin təbiəti belədir: bir qələbə bütün təhlükələrin aradan qalxması demək deyil. Döyüşlər sonrakı aylarda da davam etdi.
İsgəndər Aznaurov da cəbhədən ayrılmadı. O, 1993-cü il aprelin 18-də Örükdaş istiqamətində gedən döyüşlərdə şəhid oldu.
Beləliklə, 1992-ci ilin avqustunda Mutudərə səngərlərindən başlayan qəhrəmanlıq salnaməsi onun həyatının sonunadək davam etdi.
İsgəndər Aznaurov — artilleriya bölüyünün komandiri, “Topçu İsgəndər”, sonralar Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı.
Rizvan Pirnəzərov — 861 saylı hərbi hissənin 4-cü batalyonunda xidmət edən zabit, Başkənd istiqamətində gedən döyüşlərin iştirakçısı.
Cahangir Rüstəmov — Başkənd istiqamətində döyüşlərə rəhbərlik edən zabitlərdən biri.
Onların adları Başkənd əməliyyatının tarixini insan taleləri ilə birləşdirir. Bu səbəbdən 1992-ci ilin avqust hadisələrini xatırlayarkən yalnız “Başkənd azad edildi” demək kifayət deyil.
O qələbənin arxasında:
Mutudərə vardı.
Şınıx vardı.
Səngərlər vardı.
Dağların qoynunda gecələyən əsgərlər vardı.
Və bütün bunların içində Vətən uğrunda döyüşən insanlar vardı.
Tarixin yaddaşında isə ən uzunömürlü olan onların adlarıdır!
Leyla Fərat
yazıçı, tərcüməçi
