Dünya iqtisadiyyatında və geosiyasətdə baş verən son hadisələr təsadüfi deyil. Müharibələr, ticarət münaqişələri və sanksiyalar qlobal sistemin parçalanmasının əlamətləridir.
Bu barədə “nyt.com” nəşri yazıb.
Ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, bu proses davam edərsə, dünya daha təhlükəli və qeyri-sabit dövrə daxil ola bilər.
İnteqrasiya üstünlükdən təzyiq alətinə çevrilir
Məqalədə bildirilir ki, uzun illər sülh və rifahın əsas dayaqlarından sayılan qlobal iqtisadi inteqrasiya indi dövlətlərin zəif nöqtəsinə çevrilib. Rusiya-Ukrayna müharibəsi, Tramp administrasiyasının tətbiq etdiyi gömrük rüsumları və Yaxın Şərqdəki münaqişələr eyni prosesin müxtəlif təzahürləri kimi qiymətləndirilir.
Müəllifin fikrincə, dünya artıq təkqütblü sistemdən çoxqütblü düzənə keçir. Çin və digər inkişaf etməkdə olan ölkələrin güclənməsi qlobal iqtisadi mərkəzin dəyişməsinə səbəb olur, bu isə böyük dövlətlər arasında rəqabəti daha da gücləndirir.
Parçalanma yeni risklər yaradır
Yazıda qeyd olunur ki, ölkələrin bir-birindən iqtisadi asılılığı enerji, strateji xammal və yüksək texnologiyalar sahəsində təzyiq vasitəsinə çevrilə bilər. Dövlətlər bu risklərdən qorunmaq üçün ticarət məhdudiyyətləri, sanksiyalar, ixrac nəzarəti və hərbi xərcləri artırırlar.
Müəllif xatırladır ki, XX əsrin əvvəllərində də qlobal iqtisadi inteqrasiyadan sonra deqloballaşma, millətçilik və iki dünya müharibəsi baş vermişdi. Onun fikrincə, bugünkü sabitliyin daim davam edəcəyini düşünmək düzgün olmaz.
Çıxış yolu əməkdaşlıqdır
Məqalədə vurğulanır ki, dünya iqtisadiyyatı indiyədək böhranlara kifayət qədər davamlılıq göstərsə də, bu, təhlükələrin aradan qalxdığı anlamına gəlmir. Maliyyə sistemi, süni intellekt, kriptovalyutalar və kritik xammal sahələrində yeni risklər formalaşır.
Müəllif hesab edir ki, sanksiyalar, gömrük rüsumları və iqtisadi təzyiq alətləri əksər hallarda gözlənilən strateji nəticəni vermir, əksinə, parçalanmanı dərinləşdirir. Buna görə də dövlətlər beynəlxalq əməkdaşlığı gücləndirməli, qlobal institutları zəiflətmək əvəzinə onları yeni şəraitə uyğunlaşdırmalıdırlar.
Yekunda vurğulanır ki, yeni müharibələr dövrü qaçılmaz deyil. Dünya dövlətləri qarşıdurmanı deyil, əməkdaşlığı və ortaq qaydaları seçərsə, daha təhlükəsiz və sabit beynəlxalq sistem qurmaq mümkündür.
