Ayaqlarda, xüsusilə topuq və pəncə nahiyəsində yaranan şişkinlik çox vaxt uzun müddət ayaq üstə qalmaq, hərəkətsizlik və ya həddindən artıq duzlu qidalar qəbul etmək kimi sadə səbəblərlə əlaqəli olur. Lakin şişkinlik tez-tez təkrarlanırsa, uzun müddət keçmirsə və ya başqa şikayətlərlə birlikdə ortaya çıxırsa, orqanizmdə gedən müəyyən problemlərin əlaməti ola bilər. Tibbdə toxumalarda maye toplanması nəticəsində yaranan bu vəziyyət ödem adlanır.
Ayaqlarda, xüsusilə hər iki topuqda şişkinliyin mümkün səbəblərindən biri ürək çatışmazlığıdır. Ürək qanı lazımi səviyyədə dövr etdirə bilmədikdə venalarda təzyiq artır və maye ayaqlarda toplana bilər. Belə hallarda şişkinliklə yanaşı tez yorulma, fiziki hərəkət zamanı nəfəs darlığı, ürəkdöyünmə və uzanarkən nəfəs almaqda çətinlik kimi şikayətlər də yarana bilər. Xüsusilə nəfəs darlığı ilə birlikdə ayaq şişkinliyinin yaranması diqqətdən kənarda qalmamalıdır.
Böyrək xəstəlikləri
Böyrəklər bədəndə artıq mayenin və natriumun xaric edilməsində əsas rol oynayır. Böyrəklərin fəaliyyəti pozulduqda orqanizmdə maye qala və nəticədə ayaqlarda şişkinlik yarana bilər. Böyrək problemlərində yalnız ayaqlar deyil, xüsusilə səhər saatlarında göz ətrafı da şişə bilər. Sidiyin miqdarında və görünüşündə dəyişiklik, təzyiqin yüksəlməsi və ümumi halsızlıq kimi əlamətlər də müşahidə oluna bilər.
Qaraciyər xəstəlikləri də səbəb ola bilər
Qaraciyərin ağır və xroniki xəstəlikləri zamanı qanda zülal balansı və mayenin bədəndə paylanması pozula bilər. Bu zaman ayaqlarda şişkinliklə yanaşı qarında maye toplanması da yarana bilər. Qaraciyər sirrozu ödemə səbəb ola bilən xəstəliklər arasında göstərilir.
Ayaq damarlarında qan dövranının pozulması
Ayaqlarda şişkinliyin ən çox rast gəlinən səbəblərindən biri venoz çatışmazlıqdır. Ayaq damarlarındakı qapaqlar qanı ürəyə doğru kifayət qədər yaxşı qaytara bilmədikdə qan aşağı ətraflarda toplanır. Belə şişkinlik adətən günün sonunda daha çox nəzərə çarpır. Ayaqlarda ağırlıq, ağrı, damarların görünməsi və uzun müddət ayaq üstə qaldıqdan sonra narahatlığın artması da baş verə bilər.
Tək ayağın qəfil şişməsi daha ciddi ola bilər
Əgər şişkinlik yalnız bir ayaqda qəfil yaranıbsa, xüsusilə baldırda ağrı, istilik və ya rəng dəyişikliyi varsa, dərin vena trombozu ehtimalı nəzərə alınmalıdır. Bu vəziyyətdə ayağın dərin venasında qan laxtası yaranır. Qan laxtasının ağciyərə keçməsi həyati təhlükə yarada bilər. Buna görə bir ayaqda qəfil yaranan səbəbsiz şişkinlik tibbi qiymətləndirmə tələb edir.
Dərmanlar da ayaqları şişirdə bilər
Bəzi təzyiq dərmanları, steroidlər, hormonal preparatlar, müəyyən şəkərli diabet dərmanları və bəzi ağrıkəsicilər ödemə səbəb ola bilər. Buna görə yeni dərman qəbulundan sonra ayaqlarda şişkinlik yaranarsa, dərmanı özbaşına dayandırmadan həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.
Hər şişkinlik xəstəlik demək deyil
İsti hava, çox duzlu yemək, artıq çəki, saatlarla oturmaq və ya ayaq üstə qalmaq da ayaqlarda müvəqqəti şişkinliyə səbəb ola bilər. Uzun avtomobil və ya təyyarə səfərlərindən sonra da ayaqlar şişə bilər. Lakin şişkinlik davamlıdırsa, mütəmadi təkrarlanırsa və ya getdikcə artırsa, səbəbi müəyyən etmək vacibdir.
Hansı hallarda təcili yardım lazımdır?
Ayaq şişkinliyi sinə ağrısı, qəfil nəfəs darlığı, huşun itməsi, güclü başgicəllənmə və ya qanlı öskürəklə birlikdə yaranırsa, təcili tibbi yardım almaq lazımdır. Bir ayağın qəfil və səbəbsiz şişməsi də təxirəsalınmaz qiymətləndirmə tələb edə bilər. Ayaqlardakı şişkinlik özü ayrıca xəstəlik deyil. Bu, bədənin verdiyi bir siqnal ola bilər. Ona görə davamlı və səbəbi bilinməyən şişkinliyi yalnız yorğunluq və ya çox gəzməklə əlaqələndirmək düzgün deyil. Səbəbin dəqiq müəyyən edilməsi üçün həkim müayinəsi və lazım gəldikdə qan, sidik analizləri, ürək, böyrək və damarların yoxlanması tələb oluna bilər.
