Boston Universiteti və Mayo Klinikası tədqiqatçılarının apardığı araşdırmada beyinlərini elmə bağışlayan 338 keçmiş peşəkar Amerika futbolçusunun 93 faizində xroniki travmatik ensefalopatiya aşkarlanıb. İdmançıların təxminən 60 faizinin isə demensiya meyarlarına cavab verdiyi müəyyənləşdirilib.
Amerika futbolunda təkrarlanan baş zərbələrinin uzunmüddətli təsirləri yeni araşdırma ilə yenidən gündəmə gəlib. Boston Universiteti və Mayo Klinikası tədqiqatçıları beyinlərini elmi araşdırmalara bağışlayan keçmiş peşəkar futbolçuların tibbi məlumatlarını və beyin toxumalarını araşdırıblar. Araşdırmada donorların 93 faizində xroniki travmatik ensefalopatiya (CTE) aşkarlanıb.
“The BMJ” jurnalında dərc olunan araşdırmada 2008-2021-ci illər arasında vəfat edən və karyerasına 1949-cu ildə sərt dəbilqələrdən istifadənin məcburi hala gətirilməsindən sonra başlayan 1712 keçmiş oyunçunun məlumatları qiymətləndirilib. Onlardan 338-nin beyin toxuması ətraflı şəkildə araşdırılıb. Beyinlərini bağışlayan idmançıların 93 faizində CTE aşkarlanıb, 31 faizində isə xəstəliyin ən ağır mərhələsi olan dördüncü mərhələ müəyyən edilib. Donorların təxminən 60 faizinin demensiya meyarlarına cavab verdiyi də məlum olub.
Tədqiqatçılar CTE-nin inkişaf etmiş mərhələlərinə çatan keçmiş futbolçularda demensiyanın müşahidə olunma ehtimalının da əhəmiyyətli dərəcədə artdığını bildiriblər. Təkrarlanan baş zərbələrinin səbəb olduğu bu nevroloji xəstəlik hazırda yalnız ölümündən sonra beynin müayinəsi ilə dəqiq diaqnoz edilə bilir.
Araşdırmada həmçinin 2016-2021-ci illər arasında vəfat edən keçmiş oyunçuların ən azı dörddə birində CTE aşkarlandığına dair nəticələrə yer verilib.
Mütəxəssislər nəticələrin ciddi mənzərə ortaya qoyduğunu bildirərkən, araşdırmanın mühüm məhdudiyyətinə də diqqət çəkiblər. Beyinlərini tədqiqatlara bağışlayan şəxslərin həyatlarının son dövründə sağlamlıq problemləri yaşayan və ya nevroloji əlamətlər göstərən keçmiş futbolçular arasından seçilmiş olması mümkündür.
Bu səbəbdən araşdırmada müəyyən edilən CTE nisbətinin bütün keçmiş peşəkar futbolçuları təmsil etdiyini söyləmək mümkün deyil. Buna baxmayaraq, əldə olunan nəticələr təmas idman növlərində təkrarlanan baş zərbələrinin uzunmüddətli təsirlərinin daha geniş şəkildə araşdırılmasının vacibliyini göstərir.
İdman təhlükəsizliyi qaydalarının sərtləşdirilməsi və qoruyucu avadanlıqların təkmilləşdirilməsi istiqamətində addımlar atılsa da, təmas idman növlərinin beyin sağlamlığına təsirlərini tam müəyyənləşdirmək üçün daha çox klinik araşdırmaya ehtiyac var.
