Alimlər Aydan gətirilən daşların Yer kürəsi ilə olan heyrətamiz bənzərliyi qarşısında yarım əsrlik “nəhəng toqquşma” nəzəriyyəsini yenidən sorğulayırlar.
Planetoloqlar təxminən 4,51 milyard il əvvəl “Teia” (Theia) adlı nəhəng bir göy cisminin Yerə çırpılaraq Ayı formalaşdırdığı mövzusunda həmfikir olsalar da, bu toqquşmanın təfərrüatları hələ də böyük bir tapmaca olaraq qalır. Ayın səthini örtən ağ minerallar bu göy cisminin bir vaxtlar minlərlə dərəcə istilikdə nəhəng bir maqma okeanı olduğunu sübut edir.
Amsterdam Vrije Universitetində aparılan laboratoriya təcrübələri Ayın dərinliklərindəki nəhəng təzyiq və temperatur şəraitini yenidən yaradaraq, bu ərimiş kütlənin necə bərkidiyini anlamağa çalışır. Lakin əldə olunan fiziki məlumatlar nəzəri modellərlə tam üst-üstə düşmür.
Ayın yaranması ilə bağlı ən böyük problem ondan ibarətdir ki, klassik simulyasiyalar Ayın böyük hissəsinin çırpılan xarici cisimdən (Teia) formalaşmalı olduğunu proqnozlaşdırır. Əgər Teia Günəş sisteminin fərqli bir bölgəsindən gəlmiş olsaydı, onun kimyəvi tərkibi Yerinkindən fərqli olmalı idi. Halbuki “Apollon” missiyaları ilə gətirilən nümunələr Ayın sanki “Yerin bir nüsxəsi” olduğunu göstərir.
Bu vəziyyət alimləri daha radikal ssenarilər üzərində düşünməyə sövq edir: bəlkə həmin dövrdə Yer hələ tam formalaşmamışdı və özü ilə eyni ölçüdə olan başqa bir cisimlə toqquşaraq tamamilə bir-birinə qarışmışdı?
Ayın mənşəyini anlamaq, əslində üzərində yaşadığımız Yerin öz tarixini necə “sıfırladığını” və indiki halını necə aldığını anlamaqla bərabər tutulur. Aparılan araşdırmalar göstərir ki, bu nəhəng toqquşma Yerin geoloji keçmişini tamamilə dəyişdirib.
İnsanlıq onilliklər əvvəl Ay səthinə ayaq basmış olsa da, hər gecə göydə gördüyümüz bu sadiq peykimizin planetimizdən necə qopduğu və ya ona necə əlavə olunduğu sualı müasir astronomiyanın ən böyük həll olunmamış sirlərindən biri olmağa davam edir.
